محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1494

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

جدا كنند . مثالش شاعر گويد : شعر گر برد دست سوى نانش زنش * در فراخى نه گاه نعمت تنگ بكند هر دو چشم خويش از بخل * همچو حلاج دانه « 1 » را پوشنگ و بمعنى تودهء خربزه و خيار و امثال آن نيز آمده . واذرنگ - [ بذال معجمه و فتح راى مهمله و سكون نون ] ترنج باشد و بادارنگ و بادرنگ نيز گويند [ 1 ] . وشفنگ - [ بشين معجمه و فاء . به وزن فرسنگ ] خرفه باشد كه به عربى فرفخ گويند . واشنگ - [ بكسر شين « 2 » معجمه و سكون نون ] در « 3 » فرهنگ بمعنى چوبك زن باشد [ 2 ] و لهذا در شيراز جمعى را كه در شبهاى رمضان مردم را بيدار كنند براى سحور كردن واشنگى گويند وزرگ - به وزن و معنى بزرگ باشد كه به عربى عظيم گويند . مع اللام ويل - [ به وزن فيل ] ظفر يافتن باشد . مثالش فخرى گويد : شعر « 1 » او چو خورشيد و خصم چون ذره است * ذره بر مهر چون بيايد ويل و در ادات الفضلاء - بفتح واو - آمده و « 1 » در نسخهء محمد هندو شاه بمعنى هنگام يافتن كارى بمراد نيز باشد و متمسك به اين بيت حكيم رودكى شده كه گويد : بيت بدانديش دشمن بود ويل جو * كه تا چون ستاند ازو چيز او وگال - [ بفتح واو و كاف فارسى ] انگشت باشد كه بجال و زگال نيز گويند [ 3 ] . وژول - [ بضم واو و زاى فارسى ] بمعنى تقاضا و انگيز باشد و در نسخهء ميرزا بمعنى شور باشد . كذا فى المؤيد و الادات [ 4 ] . ول - [ بكسر واو ] در فرهنگ بمعنى شكوفه باشد عموما و شكوفهء انگور خصوصا [ 5 ] اما در زبان راجى بمعنى گل باشد چنان كه شاعر گويد

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » : سين . ( 3 ) - بجز « ن » : و در . ( 1 ) در برهان وادارنگ آمده است . ( 2 ) كه پاسبان و مهتر پاسبانان باشد ( برهان ) . ( 3 ) ظاهرا مصحف زگال است . ( 4 ) در برهان معنى اول را ندارد و گويد بجول و استخوان شتالنگ ( پژول ) را نيز گويند كه عربان كعب خوانند . ( 5 ) و به عربى فقاع الكرم خوانند ( برهان ) و معنى گل را ندارد .