محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1467
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
بيت ناله را هرچند مىخواهم كه پنهان بركشم * سينه مىگويد كه من تنگ آمدم فرياد كن و بمعنى جوى و رود نيز آمده چنان كه « 1 » فرخى گويد : بيت چگونه حوضى چونان كه هرچه « 2 » انديشم * همى ندانم گفتن صفاتش اندر خور ز دستبرد حكيمان بر آن پديد نشان * زنالهاى فراوان بدان رسيده اثر نارده - [ به سكون راى مهمله و فتح دال ] همان نارد مرقوم كه كنه باشد [ 1 ] . نژه - [ بفتح نون و زاى فارسى ] در شرفنامه تير سقف باشد و در نسخهء ميرزا - به زاى تازى - [ 2 ] آمده و بمعنى شاخ درخت نازك و لطيف و ورق زر و نقره كه بر هيأت گلى بريده باشند و بر سر ملوك و داماد نثار كنند نيز آمده در فرهنگ [ 3 ] . نهرواله - نام گجرات باشد در شرفنامه و مؤيد . مثالش حكيم خاقانى گويد : بيت گرد سپهت به نهرواله * سهم تو بنهروان ببينم نوسته - در نسخهء ميرزا و مؤيد الفضلاء بمعنى گريهء در گلو و فرياد باشد اما هيچكدام اشعار بحركتش نكردهاند . نيوه - [ به وزن گيوه ] ناله و خروش و نوحه باشد كذا فى الادات . مثالش استاد رودكى گويد : شعر « 3 » گوش تو سال و مه برود و سرود * نشنوى نيوهء خروشان را - - خروسان را نيز مناسب است - - . نيازيده - [ به زاى معجمه . به وزن نباليده ] بمعنى نيفكنده باشد و بمعنى آهنگ نكرده و قصد نكرده و دست بسوى چيزى دراز نكرده نيز آمده [ 4 ] . مثال معنى اخير سراج الدين قمرى گويد :
--> ( 1 ) - اصل چنانچه . ( 2 ) - « س » : چوناكه . . ؛ « الف » « ك » : . . هركه . ( 3 ) - « س » ندارد . ( 1 ) برهان مترادف نارد بمعنى پشه نيز آورده است . ( 2 ) يعنى : نزه . ( 3 ) در برهان بمعنى نام ستارهاى از ثوابت نيز هست . ( 4 ) برهان مصدر كلمه يعنى نيازيدن را دارد و معنى ناله كردن و نناليدن نيز بدان داده است . ( اما در معنى اخير مركب از يازيده از مصدر يازيدن و نون حرف نفى است ) .