محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1428

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

تاى قرشت ] پيچاك شكم باشد [ 1 ] كذا فى المؤيد . نلشك - [ بكسر نون و لام و سكون شين معجمه ] قرص دارو كذا فى المؤيد . و در زفان گويا - بسين مهمله [ 2 ] - نيز آمده . و نيشك - بشين معجمه - نيز به اين معنى است و در ادات الفضلاء بجاى قرص دارو قرض‌دار به نظر رسيد و چون استشهادى نداشتيم هر دو معنى را نوشتيم « 1 » . و در فرهنگ ناشك - بكسر شين معجمه - و ناسك - بسين مهمله - بمعنى قرض‌دار آورده اما اين دو قول محل تأملست . نموك - [ بفتح نون و ضم ميم ] نشانهء تير باشد مثالش شمس فخرى گويد : شعر « 2 » سپر مدح شاه بس كه مرا * نكند بيش تير فاقه نموك و تموك - بتاى قرشت - نيز به اين معنى است [ 3 ] . نيشك - [ به وزن شيشك ] همان نلشك « 3 » مرقوم [ 4 ] . نيلك - مصغر نيل . و نيز نشكنج مرقوم . نك - [ بفتح نون ] مختصر اينك باشد [ 5 ] . مثالش مولوى معنوى : شعر « 2 » اى جان چون « 4 » فرشته از نور حق سرشته * هم ز اختيار رسته نك اختيار مايى « 5 » مع الكاف الفارسى نيرنگ - سحر و افسون و حيله باشد [ 6 ] بمعنى اخير حكيم ازرقى گويد : شعر چو ابر فندق سيمين در آبدان ريزد * برآرد از دل فيروزه شكل سيمين‌رنگ

--> ( 1 ) - « س » : نوستيم . و تا پايان مطلب را نيز در حاشيه دارد . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 3 ) - « س » : نيشك . ( 4 ) - « س » : جون . ( 5 ) - « س » : ماهى . ( 1 ) و شكم پيچ ( برهان ) . شكم روش . كناك . سر قدم . دل‌پيچه . پيچش شكم . ( 2 ) يعنى : نلسك . ناشنگ و نشنگ نيز به اين معنى آمده ( حاشيهء برهان از رشيدى ) و برهان تنها معنى قرض‌دار و وام‌دار را نقل كرده است . ( 3 ) آماج . نشانه . ( 4 ) برهان گويد بمعنى وام‌دار و قرض‌دار است . ( 5 ) برهان فقط بمعنى زاج و زمه ( ظ : مصحف زك ) دارد و بضم اول بمعنى منقار مرغان گويد . ( 6 ) در برهان معنى هيولاى هر چيز و آنچه مرتبهء اول نقاشان بانگشت و زغال نقش و طرح كنند و بكشند نيز دارد .