محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1229
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
ريسمانى كه در ايام نوروز در خانهها بندند و بر آن نشينند و بادپيچ نيز گويند [ 1 ] . گزمازو - [ بفتح گاف و ضم زاى « 1 » معجمه ] همان گزمازك مرقوم [ 2 ] . گنج گاو - نام لحنى از جملهء سى لحن باربد . مثالش شيخ نظامى گويد : بيت « 2 » چو گنج گاو را كردى نواسنج * برافشاندى زمين هم گاو و هم گنج و نيز نام يكى از گنجهاى هشتگانهء خسرو پرويز كه آن را گنجبار نيز گويند - و گذشت - كذا فى المؤيد . و در فرهنگ نام گنجى است از جمشيد و آن دو گاوميش زرين بود چشمها از ياقوت كه درون آنها پر از انار و سيب و بهى زرين بود كه جوف ميوههاى مذكور پر از در خوشاب بود و بر آن گاوها نام جمشيد كنده بودند اين گنج بدست بهرام گور افتاد و جميع را فروخته به محتاجان بخشيد مثالش خاقانى گويد : بيت « 2 » مرا چون دعوت عيسى است عيدى هر زمان در دل * دلم قربان صيد فقر و گنج گاو قربانش و آن را گنج گاوان نيز گويند [ 3 ] . مع الهاء گاه - وقت باشد . مثالش حكيم سنائى گويد : بيت « 2 » گاه آن آمد كه با مردان سوى ميدان شويم * يك ره از ايوان برون آييم و بر كيوان شويم و ديگر تخت را گويند . مثالش معروفى گويد : بيت « 2 » ز گنجه چون بسعادت نهاد روى به راه * فلك سپرد به دو گنج و ملك و افسر و گاه و ديگر بوته باشد كه سباكان سيم و زر در آن گذارند . مثالش حكيم فرخى گويد : بيت « 2 » جهان بحشمت « 3 » تو از عوار پاك شدست * بدان مثال كه سيم نبهره اندر گاه و بمعنى جاى نيز باشد چنان كه « 4 » گويند چراگاه و حربگاه و امثال آن . و بمعنى زود نيز آمده . مثالش شرف الدين شيرازى صاحب وصاف گويد :
--> ( 1 ) - « س » « الف » « كاف » « ن » : راى . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 3 ) - « س » « ن » : ز حشمت . ( متن از « الف » است ) . ( 4 ) - اصل : چنانچه . ( 1 ) گواچه . گازه . ( 2 ) جزمازج ( معرب ) ثمرة الطرفا - حب الاثل . ( 3 ) گنج گاوميش .