محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1196
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
سعدى گويد : بيت « 1 » چو جنگآورى با كسى در ستيز * كه از وى گزيرت بود يا گريز و گزر نيز به اين معنى باشد [ 1 ] . مثالش حكيم انورى گويد : بيت بر عادتى كه باشد گفتم كه كيست اين « 2 » * گفت آنكه نيست در غم و شاديت ازو گزر گوير « 3 » - در شرفنامه و نسخهء ميرزا بمعنى پيشكار كه او را پايكار نيز گويند و گوراب مذكور كه سراب باشد آمده . اما در تحفه بكاف تازى [ 2 ] آمده . گاوزر - صراحى باشد كه بر صورت گاو از زر ساخته باشند [ 3 ] . مثالش حكيم خاقانى گويد : بيت « 1 » چند خواهى ز آهوى سيمين * گاو زرين كه مىخورد گلنار گوراگور - بمعنى زود زود و تيز تيز چنان كه « 4 » امير خسرو گويد : بيت سنان در سينهها پرزور مىشد * درون سينه گوراگور مىشد و گورگور نيز آمده - بحذف الف - كذا فى الفرهنگ [ 4 ] . گاوسار - يعنى گرز فريدون كه به صورت سر گاو بوده چه سار بمعنى سر باشد و بر هر گرزى نيز كه به آن شكل باشد نيز اطلاق كنند . حكيم سوزنى گويد : بيت كه گاوسار فريدون به مارسار [ 5 ] چه كرد * بتازيانه همى كرد شاه در هيجا و گاوسر و گاوچهر نيز گويند . مثال اول فردوسى گويد : بيت يكى گرزهء گاوسر بر سرش * زدى هر كه آمد همى در برش
--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - بجز « ك » : آن . ( 3 ) - اين لغت و شرح آن از « غ » است . ( 4 ) - اصل : چنانچه . ( 1 ) در برهان گزر بفتح اول و دوم زردك است و معرب آن جزر و بضم اول و فتح ثانى خرجين شبان را گويند . ( 2 ) يعنى : كوير . ( 3 ) در برهان معنى گاورزين و گاو سامرى نيز دارد كه گاوى بود كه سامرى زرگر از اقرباى موسى ساخته بود . ( 4 ) در تداول امروز گروگر [ بضم هر دو گاف و تشديد و ضم راء اول ] گفته مىشود . در برهان گورگور نوعى از پرنده هم هست كه آن را خرجل مىگويند . ( 5 ) مارسار و ماردوش يعنى : ضحاك .