محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1154

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت خان كره چهچوى كشورگشاى * كز لب جانان « 1 » كره بستش بپاى بمعنى مسكه نيز آمده [ 1 ] و در فرهنگ بمعنى قسمى از تنيدهء عنكبوت كه سفيد باشد و در ميان آن تخم كند نيز آمده [ 2 ] . كليچه « 2 » - [ بضم كاف ] معروف [ 3 ] . مثالش حكيم سنائى فرمايد : بيت شير حق زين جهان بپرهيزد * سگ بود كز كليچه نگريزد و حسين وفائى بمعنى قرص آفتاب آورده و به اين بيت شيخ نظامى تمسك نموده كه بطريق ابهام فرموده : بيت « 3 » شبانگه بنانيت نارد به ياد * كليچه بگردون دهد بامداد و در فرهنگ بمعنى چراغ و بمعنى جامهء سوزنى آجيده نيز « 3 » آورده [ 4 ] . كناره - ضد ميان باشد . مثالش سراج الدين راجى گويد : [ بيت ] درين محيط خوشا حال عاقبت‌بينى * كه خويش را ز ميان بر كناره‌اى گيرد و بمعنى اجتناب و احتراز نيز آورده . چنان كه حافظ شيراز فرمايد : [ بيت ] بدور لاله « 3 » دماغ مرا علاج كنيد * كه « 4 » از ميانهء بزم طرب كناره كنم و در فرهنگ بمعنى قلاب آهنين نيز آمده كه معرب آن قناره است . كاونه - همان كاغنه مرقوم . كذا فى الفرهنگ و در مؤيد كاوته آمده كه بجاى - نون تاء - باشد [ 5 ] .

--> ( 1 ) - « س » : از لب خانان . ( 2 ) - « س » : كلچه . ( 3 ) - « س » : ندارد . ( 4 ) - بجز « س » : گر . ( 1 ) در برهان معنى نوعى خار كه عصاره يعنى فشردهء آن را اقاقيا گويند و بمعنى حجره كه خانهء كاروانسرا و مدرسه باشد و پوست دست و پا و اعضاء كه بسبب كار كردن بسيار سخت شده باشد و پينه بسته نيز دارد . ( 2 ) كرتينه . كلاشخانه . كلاش . ( 3 ) يعنى نان كوچك روغنى - كليج . كليچ . ( 4 ) در برهان معنى كليد چوبين نيز دارد و گويد در معنى قرص آفتاب و نان روغنى گويند كليچه نيز آمده است . ( 5 ) اين صورت در برهان نيست .