محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1113

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و - بكسر كاف - جمع كه باشد چنان كه « 1 » گويند كيان آمدند و حكيم خاقانى مؤيد اين معنى گويد : بيت از كيانست چرخ سرپنجه * كه بشاه كيان درآويزد و كيان دوم جمع كى باشد * « 2 » . و در فرهنگ - بضم كاف - بمعنى خيمهء گرد كه گنبدى نيز گويند آمده مثالش ابو شكور گويد : شعر همه باز بسته بدين آسمان * كه بر پرده « 3 » بينى بسان كيان و در تحفه بمعنى ستاره و نقطهء پرگار نيز آمده . كيكن - [ بكسر كافين و سكون ياى حطى ] بمعنى تاريكى و كيد [ 1 ] باشد و - بفتح كاف دوم - نيز آمده و در شرفنامه كيلن - به لام - بمعنى تاريكى و كيد آمده [ 2 ] . كلجان - [ بلام و جيم تازى . به وزن انبان ] بمعنى مزبله « 4 » باشد . كاله‌دان - يعنى سله كه زنان فتيله كه مىريسند در آن مىنهند . كن - [ بكسر كاف ] بخيه باشد و آن را كله نيز گويند و به عربى غرزه گويند - بضم غين معجمه و سكون راى مهمله و فتح زاى معجمه - . كاسان - [ بسين مهمله ] نام دهى است در نواحى سمرقند بر شمال اخسيكت . سيد عز الدين علوى گويد : بيت كرده‌اى گلشن از هنر كاسان * خورده‌اى « 5 » روشن از ظفر كاسات و كاسن - بحذف الف - نيز گويند [ 3 ] چنان كه « 1 » سوزنى گويد : بيت حبيب كاسنىاى كاسهء سرت بنگان * كه عاشق كله كون شدى چو باتنگان كاشان - [ بشين معجمه ] نام شهريست حسن خيز « 6 » از تركستان و نام چند بلدهء ديگرست كه يكى از آنها ميان اصفهان و قم است [ 4 ] . مثال معنى اول * مسعود سعد گويد « 7 » :

--> ( 1 ) - اصل : چنانچه . ( 2 ) - « ك » افزوده : و بكسر خيمهء عرب و كرد باشد . ( 3 ) - در لغت‌نامهء دهخدا : بر برده . ( 4 ) - « س » : هزيله . ( 5 ) - « س » : حورده . ( 6 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 7 ) - مع الالف نسخهء « ب » اينجا پايان مىپذيرد و افتادگى پايان آن نسخه كه اضافاتى بر نسخ ديگر داشت حرمان نابهره‌مندى را بدنبال دارد . هرچند كه قسمتى را نسخهء « ك » جبران مىكند . ( 1 ) كيدلحيم . ( 2 ) برهان ندارد . ( 3 ) كاسن از قراء نخشب است و با كاسان يكى نيست . ( از حاشيهء برهان ) . ( 4 ) برهان ندارد . و كاشان از شهرهاى استان مركزى ايران است بر جنوب شرقى قم و شمال اصفهان .