محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1106

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

يعنى تركانيدن . مثالش دقيقى گويد : شعر هر آن سر كه دارد خيال گريز * ببايد كفانيدن از تيغ تيز كتيران - [ بتاى قرشت و راى مهمله . به وزن اميران ] - و كتران - بحذف ياء - هر دو نام داروئيست كه بر شتر مالند و بتازى قطران گويند « 1 » و آن صمغ درخت سرو كوهيست كه آن را [ 1 ] ابهل گويند و اين صمغ بغايت حاد و محرق است و سياهست و آتش زود در آن مىگيرد . * كلن - [ بضم كاف و فتح لام ] پنبهء زده و گرد كرده به جهت ريسيدن [ 2 ] و نيز پاغره را گويند و آن زحمتى باشد كه از زحمت ديگر متولد شود مثل غلوله ، چون آن زحمت بر طرف شود آن نيز بر طرف شود [ 3 ] مثال اين معنى پوربهاى جامى گويد : بيت « 2 » سخن نتيجهء روحست و گر سخن نبود * بعقل و نفس جز از نغمه و كلن چه رسد كون - [ بضم كاف و فتح واو ] پده باشد يعنى « 3 » اسفيدار « 4 » كه به عربى غرب گويند - بفتح « 5 » غين معجمه و راى مهمله - [ 4 ] . كاربان - به وزن و معنى كاروان باشد يعنى قافله . مثالش شيخ سعدى گويد : بيت چه رويست آنكه پيش كاربانست « 6 » * مگر شمعى بدست ساربانست و در فرهنگ بمعنى قطار اشتر و خر آورده و مؤيد اين معنى فردوسى گويد : [ بيت ] شتر بود بر كوه صد كاربان « 7 » * بهر كاربانى « 8 » يكى ساربان و حكيم سوزنى نيز گويد : بيت يك خر نخوانمت كه يكى كاربان « 9 » خرى * كرد آخرت پر از علف كفر و زندقه و از اين دو بيت معنى سابق نيز بتكلف ظاهر

--> ( 1 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 3 ) - كلمه از « غ » و « ب » است . ( 4 ) - « س » : كه اسفيدار به عربى . ( 5 ) - « س » : و بفتح . ( 6 ) - بجز « ب » : كاروانست . ( 7 ) - بجز « ب » : كاروان . ( 8 ) - بجز « ب » : كاروانى . ( 9 ) - اصل : كاروان . ( 1 ) يعنى : سرورا . ( 2 ) پاغنده . غنده . غندش . ( 3 ) در برهان بمعنى گلوله و گرهى باشد كه از گردن و اعضاى مردم برمىآيد و نيز زحمتى كه پاى آدمى پر باد مىشود و عربان داء الفيل خوانند . ( 4 ) در برهان معنى حيز و مخنث نيز دارد ( كدن ) و گويد بضم اول و سكون ثانى سرين و جفته و نشستگاه باشد .