محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1099

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

حطى و كسر همزه ] گياهى است كه بن آن همچو نى باشد و آن را در زمينى كه شكافته باشند به جهت كشت يابند و در فرهنگ بجاى - ياى حطى هاء [ 1 ] آمده به وزن روحم - . كالم - [ بضم لام ] زنى باشد كه شوهرش مرده باشد يا طلاق گرفته باشد . مثالش منجيك گويد : بيت پاى تو از ميانه رفت و زنت * ماند كالم كه نيز نكند شوى و خواجوى كرمانى نيز گويد : بيت « 1 » عروس مدح تو بكر آيد از سراچهء طبعم * نه همچو زان دگر شاعران عجوزه و كالم كدرم - [ بدال و راى مهملتين . به وزن قلزم ] غلهء مانند ارزن باشد كه در ميان زراعت برنج باشد « 2 » و در يكى از نسخ غله‌اى باشد كه خوردن آن باعث گردش سر شود « 3 » و نشأهء « 4 » ناملايمى دهد * . مثالش سوزنى گويد : شعر « 5 » كرسنه نيز تا بفرمايد * كدرم و جو كرنج ارزن خويش كركم « 6 » - [ بفتح كافين و سكون راى مهمله ] قوس قزح باشد . مثالش بهرامى گويد : بيت « 1 » فلك بين جامه‌ييرا ماند ازرق * مر او را چون طراز خوب كركم و در فرهنگ كلكم - بضم كافين - نيز به اين معنى آمده [ 2 ] . كزم - [ بفتح كاف و سكون زاى معجمه ] سبزه كه بر كنار جوى يا حوض رويد . شمس فخرى گويد : نظم « 5 » بر جويبار دولت شاه جهان پناه * دايم ز سلسبيل و ز طوبيست « 7 » آب و كزم و - به راى مهمله [ 3 ] - نيز آمده . كذا فى المؤيد . كرم - به عربى معروف [ 4 ] و در فارسى بر كلم اطلاق كنند [ 5 ] چنان كه بهر دو معنى

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 3 ) - « س » : شوه . ( 4 ) - « س » : نساء . ( 5 ) - كلمه از « ن » است . ( 6 ) - « س » « الف » : كلكم . ( متن از « ب » و « غ » و « ن » است ) . ( 7 ) - بجز « ن » : سلسبيل طوبيست . ( 1 ) يعنى : كوهم . كوهين . ( 2 ) در برهان است كه كركم بمعنى زعفران هم آمده و گويد بعضى گويند بيخ ورس است و آن گياهى باشد شبيه گياه كنجد . ( 3 ) يعنى : كرم . ( 4 ) يعنى : جوانمردى و همت ( برهان ) . ( 5 ) نيز بمعنى كزم ، سبزه كه بر كنار جوى آب رويد .