محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1095
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
بيت آسمانست و بر آن بارهء خورشيد روان * يا جنيبت كش شه بر سر تل رانده كتل مثال معنى دوم را يوسف هروى گويد : بيت « 1 » نرسيدى كمند نور نظر * از بلندى آن كتل بكمر و كوتل - باضافهء واو - نيز آمده [ 1 ] . بمعنى اول نزارى گويد : بيت « 1 » شرابى كه بر كوتلان بار بود * تلف شد ضرورى كه ناچار بود كشاخل - [ بضم كاف با شين معجمه و فتح خاى معجمه ] نوعى از غله باشد [ 2 ] . كوپل - [ بضم كاف و فتح باى فارسى ] شكوفه باشد و در سامى كوبل - بباى تازى - آمده بمعنى گلى كه به عربى اقحوان گويند و در فرهنگ بمعنى شكوفه باشد چنان كه « 2 » اديب صابر گويد : بيت « 1 » چو باغ عدل تو شد تازه ز ابر جود شدند * سهيل و زهره در آن باغ لاله و كوپل « 3 » كوتوال - قلعهبان باشد و اين لفظ هنديست كه فارسيان استعمال كردهاند . [ 3 ] مثالش حكيم عنصرى گويد : بيت منزلست آرى و ليكن روزگارش زير دست * قلعه است آرى و ليكن آفتابش كوتوال كول - [ بضم كاف ] كتف باشد . و نيز گوى را گويند كه آب در آن بايستد و نام مرغى كه جغد نيز گويند [ 4 ] . مثال معنى اول سراج الدين راجى گويد : بيت كولبارى « 4 » ز معصيت بر كول * چون توانى شدن بصدر قبول « 5 » مثال معنى دوم مولوى مثنوى : بيت شه چو حوضى دان حشم چون لولها * آب از لوله رود در كولها *
--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - اصل : چنانچه . ( 3 ) - « س » : كوبل . ( 4 ) - « س » : كوليارى . ( 5 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 1 ) اين صورت در برهان نيست . ( 2 ) شاخل . شاخول ( برهان ) . ( 3 ) برهان گويد او را سرهنگ نيز مىگويند و گويد كوت بهندى قلعه است . ( 4 ) در برهان بفتح اول و دوم نام قصبهاى در فارس ( مصحف گوك ظاهرا موضعى در كرمان . حاشيهء برهان ) نيز باشد و گويد بضم اول مردم بيه پس و گيلان پشته و تل را گويند .