محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

932

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

غدرك - [ به دال و راى مهملتين . به وزن مردك ] نوعى از اسلحه كه اهل هند كدر خوانند [ 1 ] . غضبان فلك - آفتاب باشد كه آن را صاحب التاج نيز گويند [ 2 ] . غوك - چغز « 1 » - باشد كه وزغ نيز گويند و به عربى ضفدع گويند . مثالش سنائى گويد : شعر « 2 » اندرين بحر بيكرانه چو غوك * دست و پائى بزن چه دانى بوك « 3 » غچك - [ بكسر غين و فتح جيم فارسى ] [ 3 ] كمانچه باشد و غژك نيز به نظر رسيده . مثالش شاه طاهر گويد : شعر « 2 » مجلس دلكش گل تا نبود بىمطرب * گشته بلبل غچكى ، شاخ گل و غنچه غچك غك - [ بضم « 4 » غين ] در فرهنگ بمعنى كوتاه فربه باشد . مثالش پوربهاى جامى گويد : شعر « 2 » سيفك چماق دولت و دين كون فراخ غك * منسوخ شوخ شوم گران جان سر سبك و « 5 » بعضى گويند كسى باشد كه مهره‌هاى پشتش بيرون آمده و بواسطهء آن خم در قامتش پيدا شده باشد * غونبك - [ بضم غين و سكون واو و كسر باى تازى و فتح نون ] و غزنك - - بضم غين و سكون زاى معجمه و فتح نون - نام گياهى باشد كه بدل اشنان از آن جامه شويند و آن را غوشنه نيز گويند . مثال اول حكيم روحى گويد : بيت غوبنك رنگ شد لباسم و نيست * زر صابون و سيم اشنانم مع الكاف الفارسى غاوشنگ - [ بفتح شين معجمه و سكون واو و نون ] چوبى باشد كه گاو به آن رانند . شمس فخرى گويد : شعر « 2 » چو گاويست خصمش براى ادب * نفر هنجد او را مگر غاوشنگ و در فرهنگ مسطورست كه معنى تركيبى اين لغت گاوتندكن است چه غاو ، گاو باشد و شنگ ، تند و تيزكننده [ 4 ] .

--> ( 1 ) - « س » : چغر . ( 2 ) - كلمه از « ن » است . ( 3 ) - « س » : غوك . ( 4 ) - بجز « ب » « ن » : بفتح . ( 5 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 1 ) در برهان معنى غدر كه جيبه جامهء روز جنگ باشد نيز دارد و بمعنى اسلحهء هند مرادف جمدر و كتار آرد و گويد بمعنى اول در مؤيد الفضلاء بجاى غدرك غداك آمده است . ( 2 ) در برهان است كه كنايه از مريخ نيز باشد . ( 3 ) برهان غچك ندارد . ( 4 ) برهان شنگ را تند و تيز معنى كرده است نه تندكننده .