محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1023

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

فاء ] يعنى پريشان و پژمرده ساخت . مثال اين « 1 » معنى شمس فخرى گويد : بيت « 1 » عدل او تا غايتى باشد كه باد * طرهء شمشاد نتواند كشفت « 2 » و بمعنى پريشان و پژمرده نيز آمده مثال اين معنى منوچهرى گويد : بيت دولت آنها فرتوت شد و كار كشفت « 2 » * هر كه فرتوت شود هرگز برنا نشود كذا فى معيار الجمالى . اما در اكثر نسخ - بضم شين و كاف - آمده و مؤيد اين حكيم اسدى گويد در لب بدندان گرفتن : بيت به مى در سرشت « 3 » و به در در كشفت * بپروين بخست و بشكر بسفت و بمعنى گشود و نابود و معدوم كرد نيز آمده و از بيت مرقوم اين معانى نيز مستنبط مىشود باندك تكلفى [ 1 ] . كفت - [ بفتح كاف ] يعنى از هم بازشكافت و تركانيد . مثالش حكيم سوزنى گويد : بيت « 1 » سوزنى از ابلهى دريد بسى مرز * كفت بسى مغز كون بخرزهء چون گرز اى ملك او را چو رفتن آيد ازين دهر * با اين مشتى دريده مرز بيامرز و بمعنى تركيد نيز آمده . مثالش دقيقى گويد : بيت « 1 » چو زد تيغ بر فرق آن نامدار * سرش كفت از آن زخم همچون انار و كافت نيز گويند . كفت - [ بكسر كاف ] سردوش باشد و سفت نيز گويند و به عربى كتف گويند . حكيم عنصرى گويد : شعر « 4 » فكندش بيك زخم گردن ز كفت * چو افكنده شد دست عذرا گرفت و - بضم كاف - مخفف كوفت باشد [ 2 ] . كاسه پشت - كشف باشد و او را باخه و سنگ پشت نيز خوانند . مثالش اسفرنگى گويد : بيت « 1 » لقمهء خور چرب كرد زو فلك كاسه پشت * ورنه شدى خشك شير دايهء اطفال كان - فلك كاسه پشت اضافهء بيانى است - [ 3 ] . كدفت - [ بفتح كاف و ضم دال و سكون فاء ] كاسهء سر باشد در فرهنگ . مثالش اين بيت نزارى آورده :

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » « الف » : شكفت . ( متن از « ب » است ) . ( 3 ) - « س » « الف » : شكفت . ( متن از « ب » است ) . ( 4 ) - كلمه از « ن » است . ( 1 ) دو معنى اخير را برهان اينجا نياورده اما در كشفتن آورده است و گويد بضم اول و كسر ثانى عبادتخانه و معبد يهودان باشد . ( 2 ) در برهان مخفف شكفت نيز دانسته شده است . ( 3 ) در برهان كاسه پشت كنايه از آسمان نيز هست .