محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

552

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت عالم كه تيره بود چو زلف بتان صبوح * چون گوشهء عذار دلستان سپيد كرد دستان - نام پدر رستم . و بمعنى مكر و حيله نيز باشد فردوسى گويد : [ بيت ] نهادم ترا نام دستان زند * كه با تو پدر كرد دستان و بند و در نسخه وفائى نام جادوئى نيز باشد . مثالش امير معزى گويد : بيت اگر دستان جادو زنده گردد * نيارد كرد با تو مكر و دستان و بخاطر اين ضعيف مىرسد كه دستان نام پدر رستم باشد درين بيت نيز چه او نيز بجادوگرى مشهورست و بمعنى جادو در نسخ ديگر نيامده و ديگر سرود باشد . مثالش حكيم سوزنى گويد : بيت « 1 » بفضل و عدل معروفى بر آن جمله كه در عالم * زنند از فضل و عدل تو به بستان بلبلان دستان و ديگر نام موضعى است در سمرقند . و ديگر جمع دست باشد « 21 » . مثالش شيخ سعدى گويد : بيت « 1 » دستان كه تو دارى اى پريوش « 2 » * بسى دل ببرى بمكر و دستان درزمان - [ بفتح دال و راى مهمله و سكون زاى معجمه ] ريسمانى باشد كه در سوزن كشند « 3 » . مثالش استاد لامعى جرجانى گويد : بيت جهد كردن بيش از آن در حرب طاقتشان نبود * بگسلد چون بيش از آن تابى كه بايد در زمان اما ازين بيت معنى مطلق رشته ظاهر مىشود * . دستارخوان - در تحفه بمعنى نواله و زله باشد . مثالش شهنامه : بيت « 1 » به من داد زينگونه دستار خوان * كه از من جهان آفرين را بخوان اما در شرفنامه بمعنى سفرهء دراز باشد كه در مهمانيها اندازند . دارپرنيان - چوب بقم باشد . مثالش مسعود سعد سلمان « 4 » گويد : نظم « 4 » بر هر تنى پراكند آن پرنيان پرند * خاكى كزان نرويد جز دار پرنيان

--> ( 1 ) كلمه در « س » نيست . ( 2 ) « ب » : پريزاد . ( 3 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 4 ) كلمه از « ن » است . ( 21 ) در برهان معنى : گزاف و هرزه و سرود و نغمه و حكايت و افسانه نيز دارد .