محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

79

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

شعر بهميان تا بكى آگندن زر * ز نقد علم دل را كن توانگر آگنيدن بزيادة ياء نيز آمده . مثالش « 1 » جام جم : بيت آنكه اندر جهان ندارد گنج * چون توان آگنيدنش در كنج آغندن نيز گويند . آغستن « 2 » نيز به اين معنى باشد . آمودن - [ بميم و دال مهمله به وزن آلودن ] آراستن و آراسته شدن باشد . مثالش حكيم دقيقى گويد : بيت در آمودن آن همايون بنا * نماند ايچ باقى بگنجينه‌ها و در مؤيد الفضلا آمودن را بمعنى آميختن و آميخته شدن نيز آورده . استرون - [ بضم همزه و تاى قرشت ] نازاينده را گويند . مثالش خسرو « 3 » گويد : بيت گشته از زادن مخالف تو * مادر روزگار استرون آونگان - آويخته باشد : جلال الدين خوافى گويد : شعر رفته تا « 4 » بازوش از تندى مركب آستين * گشته آونگانش از پهلوى استر پوستين آيان - [ بياء حطى به وزن پايان ] بمعنى شب دراز باشد در تحفة السعادة . آويشن - سعتر باشد . مثالش ناصر خسرو گويد : شعر چه كنى دنيا بىدين و خرد زيراك « 5 » * خوش نباشد بىنان تره و آويشن « 6 » آهنگيدن - [ بمد ] يعنى قصد كردن . و بمعنى كشيدن نيز آمده . آگوشيدن - يعنى در آگوش در آوردن « 7 » و آغوشيدن نيز گويند . آفرين - دعاى نيك و تحسين . مثالش « 8 » انورى گويد : بيت تا كس از آفرين سخن گويد * سخن خلق آفرين تو باد و بمعنى آفريننده نيز باشد . فردوسى گويد : نظم جهان آفرين تا جهان آفريد * سوارى چو رستم نيامد پديد و بمعنى امر بآفريدن نيز آمده . افزون - يعنى زياده . مثالش انورى گويد : بيت هميشه تا بجهان در كمى و افزونيست * حسود جاه تو كم با دو عمرت افزون باد اوزون نيز گويند . اوگندن - [ بفتح همزه و كاف فارسى ] يعنى افكندن . اوگنيدن بزيادة ياء نيز آمده . اهرمن - [ بفتح همزه و راء ] و اهرمن بكسر راء و اهريمن - هر سه ديو باشد . مثال اول و دوم شيخ سعدى گويد : شعر دو كس بر حديثى گمارند گوش * ازين تا به آن اهرمن تا سروش

--> ( 1 ) اين كلمه از « ب » است . ( 2 ) « س » : آغشتن . ( ولى نقطه‌هاى « ش » الحاقى است . متن از « ب » است ) . ( 3 ) « ن » « ب » : خسروى . ( 4 ) « ن » : با . ( 5 ) « س » « ب » : زيرا كه متن از « ن » است . ( 6 ) همه جا : پى نان زيره . . . ( متن از ديوان ناصر خسرو است با تصحيح استاد دهخدا و اصل مصراع چنين بوده است : خوش نباشد بىنان زيره و آويشن ) . ( 7 ) « ب » : يعنى در آگوش كشيدن در آوردن . ( 8 ) كلمه در « س » نيست .