محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

54

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و در شرفنامه نام درختى نيز باشد . اشاق - [ بفتح همزه ] غلام بچه باشد و شاق نيز گويند . مثالش شيخ نظامى گويد : شعر بفرمود اشاقان درگاه را * زدن بر لب جوى خرگاه را المالق « 1 » - [ بفتح همزه و لام دوم و سكون لام اول ] نام ولايتى است . كذا فى المؤيد . آروق - به وزن و معنى همان آروغ مرقوم باشد . « 21 » مثالش جام جم : شعر با چنان خوردن و چنان آروق * كى برى رخت خويش بر عيوق الياق « 2 » - [ بضم همزه ] قسمى از جامه باشد مثالش بسحق گويد : شعر آن قامت دراز كه زناج بركشيد « 22 » * الياق « 3 » نان پهن « 4 » بقدش قصير شد . و احمد اطعمه نيز گويد : شعر تليه را پوشد كدو « 5 » الياق « 6 » سبز از خرمى « 7 » * مىدهد چنگال « 23 » خرما را قباى ششترى و الياغ « 8 » نيز به نظر رسيده ، كه بجاى قاف غين باشد . اياق - « 9 » همان اياغ مرقوم و [ بمد ] « 24 » نيز آمده چنان كه خواجوى كرمانى گويد : شعر چون لب آياق بر لب مىنهد همچون قدح * جان بلب مىآيدم در حسرت آياق او . مع الكاف التازى آزفنداك - « 10 » [ بمد الف و سكون زاى تازى « 11 » و نون و فتح فاء ] قوس قزح باشد . مثالش حكيم اسدى گويد « 12 » : شعر كمان آزفنداك شد ژاله تير * گل غنچه پيكان زره آبگير اژدهاك - ضحاك را گويند . مثالش استاد دقيقى فرمايد : شعر ايا شاهى كه ملك تو قديمست * نيايت برده تخت « 13 » اژدها كا و او را بيوراسب و ده‌آك نيز گويند . اسپرك - گياهيست زرد كه جامه بدان رنگ كنند و زرير نيز گويند . ايلك - [ بعد از ياء لام به وزن زيرك ] شهريست در تركستان كه خوبان آن مشهورند . مثالش هندوشاه گويد : شعر بيا اى خسرو خوبان ايلك * كه بىتو جان شيرين گشت مهلك « 14 » و اثير اومانى نيز گويد : شعر زهره مشاطهء عروس حشمت و جاه تو باد * تا فلك آرايش خوبان ايلك مىكند اما از اين بيت استاد ابو الفرج كه : شعر تا ايلك و خان قبلهء يغما و تتارند * جز درگه تو قبله مباد ايلك و خان را

--> ( 1 ) « ب » : الملق . ( 2 ) اين لغت در « ن » نيست و در « ب » الباق ضبطست . ( 3 ) « ب » : الباق . ( 4 ) « س » : بهين . ( 5 ) كلمه در « ب » نيست . ( 6 ) « ب » : بالباق . ( 7 ) « ب » : سر از خورمى . ( 8 ) « ب » ، « الف » : الباغ . ( 9 ) اين لغت از « س » است و « الف » نيز در حاشيه كتاب دارد . ( 10 ) « ب » : اسفنداك . ( 11 ) « س » : طاراى . ( 12 ) كلمه در « الف » نسيت . ( 13 ) « الف 2 » : تاج . ( 14 ) اين جمله و شعر بعد آن از « س » است و « الف » نيز در حاشيه دارد . ( 21 ) آغاز نسخهء « الف » از اينجاست و ما قبل آن افتاده است . ( 22 ) زناج ، چرب روده گوسفند را گويند كه دنبه و برنج را با هم كوفته در ميان آن پر كرده با روغن بريان كرده باشند و به عربى عصيب خوانند . ( برهان ) . ( 23 ) چنگال ، نان گرمى كه با روغن و شيرينى در يكديگر ماليده باشند . چنگالى نيز گويند . ( برهان ) . ( 24 ) يعنى : آياق .