محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

500

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

خوى - [ بفتح خا و سكون واو ] عرق باشد . مثالش شاعر گويد : بيت بر روى خط تو قطرهء خوى * بوى عرق بهار دارد و حكيم انورى نيز فرمايد : بيت صبح را روى تو گر پردهء كتمان به درد * نيز كس چهرهء خورشيد نبيند « 1 » بىخوى خهى - كلمهء تحسين است مركب از خه و اى مثالش انورى گويد : بيت زهى بيان تو اسرار غيب را حاكى * خهى بنان تو آثار جود را تفسير خندستانى - همان خندستان مرقوم باشد . خاله‌بىبى - نام آشى خاص ، مثالش بسحاق اطعمه گويد : بيت خاله‌بىبى چو ترا ميل طبيعت باشد * عمه خاتون بنهد بهر تو طشتى « 2 » بربار « 3 » خوردى - بمعنى طعام باشد . مثالش حكيم سنائى گويد : بيت اى بدل « 4 » كرده دين بنامردى * چند ازين نان و چند ازين خوردى و حكيم خاقانى نيز گويد : در ديگ دماغ از آتش حس * خوردى پزم از پى مجالس خرى - [ بكسر خاء و راء ] همان خيرى بمعنى اول و دوم « 21 » . مثال معنى اول ابن يمين گويد : بيت « 5 » رونق و زيب دگر دارد كنون طرف چمن * از خرى و خطمى و ريحان و برگ ياسمن و در فرهنگ بمعنى نحس و شوم نيز آمده و اين بيت ناصر خسرو شاهد اين معنى است : بيت باز همايون چو جغد گشت خرى * جغدام شوم خرى همايون شد و بمعنى ايوان نيز آورده . خوهلگى - [ بعد از خاء هاء و لام و كاف فارسى ، به وزن پختگى ] كجى و ناراستى باشد ، چه خوهل بمعنى ناراست است . و اللّه اعلم بالصواب « 6 »

--> ( 1 ) « س » بينندى . ( 2 ) « ب » : پرحورى . ( 2 ) « ن » : ديگى . ( 3 ) « ب » : دربار . ( 4 ) « ب » : بدر . ( 5 ) كلمه در « س » نيست از « الف » است . ( 6 ) سه كلمهء اخير از « ب » است . ( 21 ) يعنى : بمعنى گل خوش‌بو و رواق خانه .