محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

464

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

خلن - [ بضم خاء و كسر لام ] آنكه دايم آب غليظ از بينى او رود . مثالش سراج الدين راجى « 1 » گويد : بيت بينى خلن چو ميش دارد * صد گرگ درونش بيش دارد خزان - معروف « 21 » و بمعنى خزنده نيز باشد . مثال هر دو معنى شاه ناصر خسرو فرمايد : بيت چون خر بسبزه رفته بنوروز در خزان * در زير رز خزان شده با كوزهء عصير و روز هژدهم شهريور ماه را نيز خزان گويند و نام ماه هشتم از سال ملكى نيز باشد « 22 » . خارچين - منقاش و آلت نيلك زدن . خراتگين - [ بفتح خاء و تاء و كسر كاف فارسى ] نوعى از سلاح كه خرپشته نيز گويند . خاكدان - زمين را گويند و معنى تركيبى آن خاك بدان باشد « 23 » . مثال هر دو معنى « 2 » ملا قاسم كاهى « 3 » گويد * : بيت چشمه كه ميزايد از اين خاكدان * اشك مقيمان دل خاك دان خن - [ بفتح خاء ] در فرهنگ بمعنى خانه باشد . ابو المفاخر رازى گويد : چون تف آتش فتاد از خن مشرق در آب * زلف بنفشه پرست از كله « 4 » ياسمن و خان ( را ) خن « 5 » نيز گويند لهذا خانهء باد گير را بادخن گويند . انتهى كلامه و بخاطر فقير مىرسد كه به زبان بعضى محال خن [ بضم خاء ] سوراخ و فرجه باشد و به اين بيت مرقوم [ بضم خاء « 6 » ] انسب « 7 » است . خوسانيدن « 8 » - [ بضم خاء ] يعنى نم كردن مطلقا . خيسانيدن نيز گويند . خيدن - [ به وزن ديدن ] يعنى كج شدن « 9 » خوان - مايده و ديگر « 10 » خار و خسك كه از كشت بر كنند تا كشت قوت گيرد . مثالش انو شكور گويد :

--> ( 1 ) « ن » : آغاجى : ( 2 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » دو حاشيه دارد : ( 3 ) « ب » . شاعر . ( 4 ) « ب » : گلوى . ( 5 ) « ب » خان و خون . ( 6 ) كلمه از « ب » است . ( 7 ) ايشست ، ( 8 ) بجز « ب » : خوبسانيدن : ( 9 ) « الف » « س » باشد : ( 10 ) بجز « غ » يعنى : ( 21 ) يعنى فصل سوم از چهار فصل سال كه سه فصل ديگر بهار و تابستان و زمستان باشد : و آغاز آن اول اعتدال خريفى است ( 22 ) در برهان روز سوم و هشتم و هجدهم از شهريور ماه گفته شده است و بمعنى زرد شدن برگ درخت نيز آمده . ( 23 ) در برهان بمعنى مزبله نيز هست و كنايه از عالم و دنيا نيز باشد .