محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

421

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و بمعنى شربتى نيز باشد كه از شيرهء آلوبالو « 1 » سازند . « 21 » خنب - [ بفتح خاء و سكون نون ] بمعنى صفه باشد . كذا فى الادات . خله‌چوب - [ بفتح خاء و لام و ضم جيم فارسى ] چوبى باشد كه كشتى به آن رانند . خيزآب - يعنى موج آب كه آن را كوههءآب نيز گويند . خلاب - يعنى زمين گلناك كه پادر آن بماند و بدشوارى بيرون آيد . « 22 » مثالش انورى گويد : بيت بيهده خر در خلاب « 2 » قصهء من رانده‌اى « 3 » * كافرم گر نفكنم گاو هجا در خرمنت خراب - در عربى بمعنى ويران باشد و در فرس بر مست طافح اطلاق كنند « 23 » چنان كه انورى گويد : بيت نشود راست تا بود هشيار « 4 » * كنده مست « 5 » خراب مىبايد خنب - [ بضم خاء و سكون نون ] خم باشد . مثالش اسدى گويد : شعر بهر گام خنبى پر از لعل مى * طبقهاى نقل و شكر ريز پى و خمب نيز به نظر رسيده [ كه بجاى نون ميم باشد ] . مع الباء الفارسى خپ - [ بفتح خاء ] خاموش و امر بخاموشى . مثالش ابن يمين گويد : بيت فلك چون اين سخن بشنيد گفتا * برو ابن يمين ، خپ باش يعنى مع التاء خرخشت - [ بفتح خاى اول و ضم دوم و سكون راى مهمله ] جائى كه در آن انگور فشارند . شمس فخرى گويد : بيت چنان بنياد ظلم از كشور خويش * بفرمان الهى كرد پيخشت كه بهر عصر ، كس بر فرق انگور * نيار دزد « 6 » لگد در هيچ خرخشت « 7 » و امير معزى نيز گويد :

--> ( 1 ) « ب » : آلو . ( 2 ) « س » : حلاب . ( 3 ) بجز « ن » و « ب » : خوانده‌اى . ( 4 ) « س » : هسيار . ( 5 ) « س » : مستى . ( 6 ) كلمه در « س » و « الف » نيست ، از « غ » و « ب » است . ( 7 ) « س » : خركست . ( 21 ) اين معنى در برهان نيست . ( 22 ) در برهان بمعنى گل و لاى و آب بهم آميخته هم هست . ( 23 ) در برهان بمعنى هر چيز ضايع گرديده و نابود شده هم هست .