و مثال دوم حكيم خاقانى گويد : شعر « 1 » صفير صلصل و لحن چكاوك و سارى * نفير فاخته و نغمهء هزار آوا و در ادات الفضلا نام گياهى باشد . و چكاوك بمعنى نوائى و لحن نيز باشد چنان كه « 2 » هندو شاه گويد : شعر ز گل افزون شود فرياد بلبل * نه از زير و بم چنگ و چكاوك و امير خسرو نيز فرمايد : بيت نواى « 3 » چكاوك ز رود و « 4 » رباب * همىكرد خون در رگ زهره آب اديب صابر مؤيد اين معنى نيز فرمايد : بيت زده ببزم تو رامشگران بدولت تو * گهى چكاوك و گه راهوى و گه قالوس و در فرهنگ چكوك بمعنى خرفه آمده كه فرفخ گويند و ديگر گنجشگ باشد كه او را چغوك و چكك نيز گويند . « 21 » چوك - مرغكيست كه خود را سرنگون بياويزد از درخت و چندان بانگ كند كه خون از حلق او روان شود . مثالش استاد كسائى فرمايد : شعر گويى بهى چو من ز غم عشق زرد گشت * و ز شاخ همچو چوك بياويخت خويشتن و منوچهرى نيز گويد : بيت چوك ز شاخ درخت خويشتن آويخته * در دهن لاله باد ريخته و بيخته و در تحفة السعاده بمعنى بوم كلان باشد كه در شبها « 5 » بانگ كندو در فرهنگ چوكك [ به وزن كوچك ] مرغى باشد كه بوم گويند و در بعضى نسخ چرك آمده [ به راى مهمله بعد از جيم ] . و چوك زدن بمعنى زانو زدن باشد در نسخهء حليمى « 22 » چنان كه لطيفى گويد : بيت هر دمى كو مرا تموك زند * پيش او دل به لابه چوك زند و مولانا جامى نيز گويد : بيت برانم از عقب كوچ كردهء خود لوك * زند جمازهء سعيم بخيمه گاهش چوك و [ بحذف واو « 23 » ] نيز آمده چنان كه هم مولانا جامى گويد : بيت چو آنجا رسى زن در آن آب چك * كه گردد نمك از گدازش « 6 » سبك و چوك بمعنى آلت تناسل نيز آمده و در فرهنگ فرالاوى « 7 » مؤيد اين معنى گويد : بيت بر كس « 8 » چون كمان ندافى * بزنى چوك چون چك نداف چك « 9 » - [ بضم جيم ] چند معنى دارد : اول

--> ( 1 ) كلمه از « ن » است . ( 2 ) اصل چنانچه . ( 3 ) « س » « الف » : نوائى . ( 4 ) واو از « ب » و « ن » است . ( 5 ) بجز « ن » « ب » : كه شبها . ( 6 ) اصل : گذارش . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 7 ) « س » « الف » : فراولاوى . ( 8 ) بجز « ب » : كسى . ( 9 ) از اينجا تا علامت ستاره را ( در صفحهء ) بعد « الف » در حاشيه دارد . ( 21 ) در برهان معنى پرنده‌اى كه آن را سرخاب گويند نيز هست . ( 22 ) در برهانست كه بمعنى زانو زدن و امر به اين معنى تركيست . ( 23 ) يعنى : چك .