محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
328
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
بيت تروندهء پاليزجان هر گاو و خر را كى رسد * زين ميوههاى نادره زيرك دلى گريز خورد و ابن يمين نيز گويد : شعر « 1 » ز آنچنان آزاد شاخى « 2 » اينچنين تروندهاى * هم ز بخت خسرو « 3 » خسرو نشان آمد پديد و بمعنى ترفنده نيز باشد « 21 » . تريوه - [ به وزن گريوه ] راه پشته پشته و ناهموار باشد . مثالش لطيفى گويد : شعر « 1 » چون باز پرنده بر گريوه * چون باد رونده بر تريوه « 4 » تلنگيانه - [ بضم تا و فتح لام و نون دوم با كاف فارسى ] يعنى حاجتمندانه و گدايانه ، منسوب به تلنگى ، كه بعد از اين مىآيد ، بمعنى گدا . اما در اين زمان بر جلف و جمرى « 22 » اطلاق كنند . بمعنى گدايانه « 5 » مثالش « 6 » سراج الدين راجى گويد : بيت شاه بشنيد چون ترانهء او * ديد وضع تلنگيانهء او و تلنگانه نيز مىآيد [ بحذف ياء ] چنان كه مثالش « 5 » شيخ سعدى فرمايد : بيت قباى تلنگانه بر تن كنند * بدخل حبش جامهء زن كنند توبره - آنچه در آن جو و كاه كنند و بر سر اسب و استر و خر كنند تا بخورند . مثالش ظهير گويد : بيت از بهر مركب تو كه نعلش سزد هلال * شد كهكشان چو آخر و پروين چو توبره و بحذف واو « 23 » نيز آمده . تانه - [ بفتح نون ] همان تان مرقوم بمعنى اول « 24 » . تنجيده - [ به وزن رنجيده يعنى پيچيده ] و فراهم فشرده . تله - [ بكسر تا و فتح لام مشدد ] پايهء نردبان باشد كه حالا پله مىگويند . تفشه - [ بفتح تا و سكون فاء و فتح شين معجمه ] طعنه زدن باشد « 25 » . مثالش ابو العباس گويد : شعر « 1 » بجنگ دعوى دارى و سخت تفشه زنى * درشت گويى « 7 » و پرخوار و خستوانه تنى تفشله - [ بفتح تا و لام و سكون فا و كسر شين معجمه ] طعامى كه از گوشت و گندنا و تخم مرغ و جوز « 8 » و عسل سازند . مثالش شمس فخرى گويد :
--> ( 1 ) كلمه از « ن » است . ( 2 ) « س » : شاخ . ( متن از « ن » و « ب » است ) . ( 3 ) « س » : خسروى . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 4 ) « س » : گريوه . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 5 ) دو كلمه از « ب » است . ( 6 ) كلمه در « ب » نيست و انسب است . ( 7 ) « س » : گرى . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 8 ) « س » : جرز ؛ « ب » : جوز . ( متن تصحيح قياسيست و جذر نيز ممكن است و در برهان زردك و گردگان هر دو آمده است ) . ( 21 ) در برهان فقط تروند آمده است . ( 22 ) جمرى ، يعنى جلف و گدا و كم اصل و تلنگى ( 23 ) يعنى : تبره . و اين لغت در برهان نيست . ( 24 ) يعنى بمعنى : تار . ( 25 ) در برهان بمعنى طعنه زدن و سرزنش كردن نيز هست .