محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
237
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
آمد « 1 » مثالش امير خسرو گويد : بيت اژدها پيش است و تيغ اندر پس و ايام تند * ره مده اى دوست سوى خويشتن پرويش را پژولش - [ بفتح با و ضم زاى فارسى و كسر لام ] بمعنى پريشانى و درهم شدگى و پژمردگى باشد و بمعنى نرمى نيز آمده . پويش - [ باى دوم نيز فارسى . به وزن روكش ] در فرهنگ هدهد باشد . مع الغين پناغ - [ بعد از باء نون به وزن چراغ ] دبير باشد يعنى نويسنده . مثالش منصور شيرازى فرمايد : بيت ضمير تو بود آن بلبلى كه گاه بيان * به پيش « 2 » او بود ابكم « 21 » زبان تيز « 3 » پناغ ديگر بمعنى تار ابريشم آمده . شاعر گويد : بيت تو سيمين فغى من چو سيمين پناغ * تو تابان مهى من چو « 4 » سوزان چراغ و در نسخهء حسين وفائى بمعنى ريسمان خام كه بر دوك ريسند مانند بيضه و ماشوره نيز باشد . مع الفاء پاى باف - جولاهه را گويند . مثالش استاد ابو شكور فرمايد : شعر « 5 » كشاورز و آهنگر و پاى باف * چو بيكار باشند سرشان بكاف پف - بادى كه در هنگام چراغ كشتن و غيره از دهان بيرون كنند . مثالش ملا جامى گويد : بيت هر كه بر روى مه فشاند تف * يا كند بر چراغ انجم پف مع الكاف پاهك - [ به وزن آهك ] در نسخهء وفائى شكنجه باشد . پنيرك - نام نباتيست كه به عربى او را ملوكيه خوانند [ بضم ميم و لام و كسر كاف و فتح ياى حطى ] و پنيرك از آن گويند كه ميوهء آن بلون شبيه باشد بپنير و آن را آفتاب گردك نيز گويند زيرا كه بهر سمت كه آفتاب گردد او « 6 » ميل به آن سمت كند . مثالش اثير الدين اخسيكتى گويد : شعر « 5 » ذبولى « 7 » كه خيزد زداء الثمانين * تلافيش مشكل بود بر پنيرك پيتك - [ به تاى قرشت . به وزن زيرك ] كرمى كه در پشمينه افتد و آن را بيد نيز گويند . پاك - معروف « 22 » . و ديگر بمعنى همه و بى باقى نيز باشد چنان كه « 8 » شاعر گويد : شعر باده « 9 » بيار اى پسر خوش كه پاك * باده برد زين دل غمگين غبار
--> ( 1 ) از اينجا تا پايان مطلب از « ب » است . ( 2 ) « س » : بيش . ( 3 ) بجز « ب » : تير . ( 4 ) « س » : جو . ( 5 ) كلمه از « ن » است . ( 6 ) « س » : آن . ( متن از « ب » است ) . ( 7 ) « ب » : زبوئى ؛ « س » : زبولى . ( متن از « ن » است و در لغت نامهء دهخدا : زبونى نيز ضبط شده است ) . ( 8 ) اصل : چنانچه . ( 9 ) « س » : بياده . ( 21 ) ابكم ، گغگ . آنكه سخن گفتن نتواند . ( 22 ) يعنى : پاكيزه ، و بىغش و صاف .