و نقره پديد آيد در وقتى كه آن دو را از معدن برون « 1 » آرند و بعضى گفته‌اند بر زبر جوهر زر و نقره « 2 » بايستد در وقتى كه به آتش زر و نقره را از جوهر آن جدا كنند . مثالش حكيم خاقانى گويد : شعر ازين شير سگ خورده شيرى نبينى * ز ريم آهن اقليميائى نيابى و آن را قليميا [ بحذف همزه ] نيز گويند و نيز نام دختر آدم عليه السلام است « 21 » و در بعضى نسخ اقليما بىياء دوم نام دختر آدم است . اندروا - نگون آويخته باشد و اندرواى و درواى در اين لغتند . مثالش كمال اسمعيل فرمايد « 3 » : شعر اى كه از هر سر موى تو دلى اندرو است * هر سر موى ترا هر دو جهان نيم بهاست . و در فرهنگ زفان گويا كه از كتب معتبرهء فرس است بمعنى حاجت نيز آمده و اندربايست و بايست « 4 » و دروا و نياز و وايا و وايه « 4 » و تلنگ و تلنه « 22 » [ هر دو بضم تاء ] نيز به اين معنى باشد . استقيلا - [ بضم همزه و سكون سين و ضم تاء و كسر « 5 » قاف ] نام تركيست از مبارزان لشكر افراسياب . اميا - [ بفتح همزه و سكون ميم ] كيسه باشد و آن را اميان و هميان نيز گويند . « 6 » انارگيرا - خشخاش باشد . اوريا - نام شخصى « 7 » كه در جنگ كشته شد و حضرت داود عليه السلام زن او را خواست و آن زن مادر سليمان « 8 » عليه السلام است . مثالش شاعر گويد : شعر بگريم همى در فراقت چنان * كه داود بر تربت اوريا آرا - امر از آرايش باشد و آراينده كه بمعنى فاعلست چون سخن‌آرا و بزم‌آرا . مثال هر دو معنى عز الدين شروانى « 9 » فرمايد : شعر روى بنما و بزم را آرا * چون توئى آفتاب بزم‌آرا و بمعنى آرايش نيز آمده . چنان كه حكيم نزارى قهستانى فرمايد : شعر نمىبايد بر افزودن اگر مشاطهء فطرت * جمالى را بزيبائى نگارى « 10 » كرد و آرائى . ابا - [ بفتح همزه ] آش باشد . چنان كه كمال اسمعيل « 11 » فرمايد : شعر در مطبخ تو چوب خورد تا ابا پزد « 12 » * آتش كه از تكبر سرمايهء اباست و بمعنى « با » نيز آمده كه به عربى « مع » گويند « 13 » مثالش شاعر فرمايد « 14 » : شعر ترك روز آمد ابا زرين سپر * هندوى شب را به تيغ انداخت سر انوپا - [ بفتح همزه و ضم نون و باء فارسى ] گاو زبان تلخ را گويند و بمعنى كاسنى نيز به نظر رسيده . آيا - [ بمد الف ] كلمهء تمنى باشد و [ بقصر « 23 » ] حرف ندا و آن عربيست . « 15 » مثال ممدود حافظ شيرازى گويد : شعر آنان « 16 » كه خاكرا به نظر كيميا كنند * آيا بود كه گوشهء چشمى بما كنند و در نسخهء وفائى كلمه ايست كه بر سبيل استخبار و استفهام گويند تا معلوم شود كه مطلوب بحصول مىپيوندد يا نه .

--> ( 1 ) بجز « س » : بيرون . ( 2 ) « ن » : جوهر زر و سيم ؛ « الف 2 » : . . . سيم . ( 3 ) بجز « س » : خلاق المعانى . ( 4 ) اين كلمه از « ن » و « الف 2 » است ، در « س » نيست . ( 5 ) « س » : . . . سكون سين و تاء و ضم . ( 6 ) « ن » : هميان بود . ( 7 ) « ن » : شخصى است . ( 8 ) « ن » : حضرت سليمان . ( 9 ) « ن » : شيروانى . ( 10 ) « ن » : نگارين . ( 11 ) بجز « س » : خلاق المعانى . ( 12 ) « ن » : . . . خورد تا پزد ابا . ( 13 ) « س » : كه بمعنى مع باشد . ( 14 ) « س » : مثالش حكيم فردوسى ؟ فرمايد . ( شعر از مولوى است و در مثنوى چاپ علاء الدوله چنين است : ترك روز آخر چو بازرين . سپر - هندوى شب را بتيغ افكند سر ) . ( 15 ) از اين پس تا پايان مطلب از « س » است . ( 16 ) « س » : آنها كه . ( متن از ديوان حافظست ) ( 21 ) يعنى اقليميا . ( 22 ) و ايا و وايه ، بمعنى حاجت . و تلنگ و تلنه ، بمعنى خواهش و گدائى است . ( 23 ) يعنى : ايا .