محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
203
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
بيت يكى جامه وين باد روزه ز قوت * دگر زين همه بيشى و سيريست و در تحفه بمعنى آن بود كه مردم را پيوسته به كار آيد و اين بيت حكيم سوزنى مؤيد اين معنى است . بيت مشرف اى شرف گوهر حميد الدين * كه شد مديح تو تسبيح باد روزهء « 1 » من و باروزه [ بحذف دال ] نيز به نظر رسيده . بيژه - [ به زاى فارسى به وزن ريزه ] يعنى خالص و بيغش و بمعنى خاص نيز آمده و ويژه نيز گويند . بزمژه - [ زاى اول تازى و دوم فارسى . به وزن خوش مزه ] سام ابرص باشد و كشتن او بغايت ثوابست و بعد از كشتن او غسل سنت است چه كشنده « 2 » از گناه پاك مىشود . مثال شيخ سودان گويد : شعر ازرق ديو چهره بزمژه رنگ * از بدى مشت و از هجيرى ونك و در فرهنگ [ زاى اول نيز فارسى « 21 » ] آورده . و معنى مشت ، و ونك و هجير در مقام خود خواهد آمد . بستاه - [ بسين مهمله . به وزن درگاه ] بمعنى ساز سفر باشد مطلقا . بهانه - يعنى دفع كردن بحيله . خواجه حافظ گويد : شعر نصيحتى كنمت بشنو و بهانه مگير * هر آنچه ناصح مشفق بگويدت بپذير بادخانه - بمعنى بادگير باشد . بهره - همان بهر مرقوم بمعنى دوم كه « 3 » حصه و نصيب باشد . مثالش « 4 » شيخ نظامى گويد : شعر عراق از ربع مسكون هست بهرى * وز ان بهره مدائن هست شهرى و در فرهنگ [ بضم باء ] نام طايفهيى باشد كه منشأ و مكان ايشان در گجرات باشد . و بكسر باء نام قصبهيى باشد در حوالى لاهور كه از لاهور تا آن شست گروه « 22 » راه باشد . بشكوه - [ بشين مهمله . به وزن بهبود ] بمعنى صاحب حشمت و هيبت باشد . مثالش استاد لبيبى گويد : بيت ز بس بود بشكوه و با فرهى * جهان ديد او را خوراى شهى بخسيده - [ به خاى معجمه و سين مهمله . به وزن برچيده ] يعنى گداخته و تابيده و پژمرده و فراهم آمده . مثالش مولوى معنوى فرمايد : بيت همچو گرمابه كه تفسيده بود * تنگ آئى جانت بخسيده شود « 5 » و [ بباى فارسى « 23 » ] نيز آمده . برهخته - [ به وزن برجسته ] يعنى ادب كرده . مثالش سراج الدين راجى گويد : بيت هركرا روزگار برهخته * بترازوى عقل برسخته بسيچيده - [ به جيم فارسى . به وزن شكيبيده ] يعنى سازكار كرده . مثالش شاعر گويد : بيت « 4 » بسيچيده بودم كه آيم دمان * بدنبال تو من بهندوستان
--> ( 1 ) « س » : بادوزه . ( 2 ) « س » : كشند . ( 3 ) « س » : مرقوم و بمعنى . . . ؛ « ب » : . . . دوم ( بدون كه ) . ( 4 ) اين كلمه از « ب » است . ( 5 ) « س » : . . . آبى . . . بخشيده بود ؛ « ب » « ن » : . . . آبى . . . بود . ( متن از مثنوى مولوى است ) . ( 21 ) يعنى : بژمژه . ( 22 ) گروه ثلث فرسنگ . ( 23 ) يعنى : پخسيده .