محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

199

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و ورزه نيز گويند . مثال معنى دوم نزارى گويد : شعر « 1 » مكن بيش جهد و مزن آتشى * كه در برزهءتر نخواهد گرفت بلغونه - [ بغين معجمه ] به وزن و معنى گلگونه ، كه سرخاب زنان باشد . مثالش هم او « 21 » گويد : بيت روى اين از سپيده گلگونه * روى آن بر سپيده بلغونه بهله - [ بفتح با و لام ] آنچه « 2 » بازداران بر سر دست كشند . مثالش مولانا كاتبى گويد : بيت « 1 » زهره ابريشم دهد از چنگ « 3 » تا دوزد سهيل « 4 » * باز داران ترا بر بهلهء بلغار گل بوژنه - [ بضم باء و زاى فارسى و فتح نون ] شكوفه باشد كه هنوز نشكفته باشد و آن را به عربى برعم گويند « 22 » [ بضم باء و عين مهمله و سكون راء مهمله ] . بونده - [ بواو . به وزن خورنده ] در نسخهء ميرزا بمعنى مرد با هستى باشد . بساره - [ بسين و راء مهملتين به وزن كناره ] صفه باشد . كذا « 5 » فى التحفه . بيواره - [ به وزن بيچاره « 6 » ] غريب و تنها باشد . حكيم اسدى گويد : بيت به دو گفت از خانه آواره‌ام * زايران يكى مرد بيواره‌ام بويه - [ بعد از واو ياى حطى . به وزن پويه ] آرزومندى باشد : انورى فرمايد : نظم « 1 » اى در حرم جاه تو امنى كه نيايد * از بويهء آن خواب خوش آهوى حرم را و در اكثر نسخ بعد از واو باء آمده . اما شمس فخرى بعد از واو باى موحده « 23 » آورده و گفته كه بوبه به دو معنى است يكى هدهد و ديگرى آرزومندى و فرمايد : شعر به دارائى كه از انعام عامش * بود طوق حمام و تاج بوبه كه بيش از حد و از اندازه دارم * بدرگاه شه آفاق بوبه و در فرهنگ بمعنى هدهد [ بهر دو باى فارسى « 24 » ] آورده . برمخيده - [ بميم و خاى معجمه . به وزن بر كشيده ] فرزند عاق و مخالف و خود راى باشد . مثالش استاد ابو شكور فرمايد : بيت مر او را يكى « 7 » برمخيده پسر « 8 » * ز مهر جهان بر پدر كينه‌ور و شمس فخرى نيز گويد : شعر پيش از ظهور عدل شهنشاه تاج بخش * گر چه فلك حرون و جهان بر مخيده بود . و در فرهنگ بباى فارسى « 25 » آمده « 9 » بهاربشكنه - نام نوائى و لحنى باشد . مثالش منوچهرى « 10 » : بيت مطربان ساعت بساعت بر نواى « 11 » زير و بم * گاه سروستان زنند امروز و گاهى اشكنه

--> ( 1 ) اين كلمه از « ن » است . ( 2 ) « س » : آنجه . ( 3 ) « س » : جنگ . ( 4 ) « س » : بهبل . ( 5 ) « س » : كدا . ( 6 ) « س » : بيجاره . ( 7 ) « ب » : چنان ؛ « س » : كلمه را ندارد . ( 8 ) « س » : بسر . ( 9 ) جملهء اخير فقط در « ب » هست . ( 10 ) « س » : منوجهرى . ( 11 ) « س » : برنوائى . ( متن از ديوان منوچهرى مصحح نگارنده است ) . ( 21 ) يعنى : نزارى . ( 22 ) برعم ، شكوفه يا غنچهء ناشكفته . ( منتهى الارب ) . ( 23 ) يعنى : بوبه . ( 24 ) يعنى پويه . ( 25 ) يعنى : پرمخيده .