محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

186

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت « 1 » خاكپايت را زحل از ديده بر سر مىنهد * آرى آرى هست دايم كار هندو باژگون « 2 » بوىدان - يعنى ظرفى كه در آن از عطريات چيزى باشد . بخستن - [ بضم باء و فتح خاى معجمهء مشدد و تا « 3 » ] يعنى صدا كردن دماغ خفته . بيران - [ به وزن و معنى ويران ] باشد بيوگندن - [ بكسر باء و فتح يا و كاف فارسى ] يعنى بيفكندن . بشكليدن - [ بكسر باء و لام و سكون شين معجمه و فتح كاف تازى ] يعنى نشان كردن . برسان - [ به راء و سين مهملتين به وزن افسان ] دوشاب اعلى را گويند . و [ بضم باء ] اژدها باشد و به اين معنى بروسان [ به وزن عروسان ] نيز آمده . بابزن - [ به وزن بادزن ] سيخ آهن و چوب « 4 » كه بر آن مرغ بريان كنند و آن را چلوچوب و جلوچوب [ اول « 21 » بجيم فارسى . و دوم « 22 » بجيم تازى ] نيز گويند . مثالش استاد معزى گويد : شعر معلقست و گرفتار و عاجز و گردان * دل عدوت ز بس كاندر و فريب و فنست گهى چو مرغ هوا و گهى چو مرغ بدام * گهى چو مرغ قفس گه چو مرغ بابزنست بارمان - [ به وزن كاروان ] نام پهلوانى تورانى « 5 » . بنگن - [ بنون و كاف فارسى . به وزن مجلس ] آن آهن پهن « 6 » كه آن را دستهء كژ باشد و در دو طرف آن ريسمانى « 7 » بسته باشند يكى دستهء آن بگيرد و ديگرى ريسمان كشد و به آن زمين را هموار كنند و آن را گرا نيز گويند [ بضم كاف فارسى و تشديد راى مهمله ] و به عربى منسفه و مسوات خوانند [ هر دو بكسر ميم و اول « 21 » به سكون نون و فتح سين مهمله و فاء - و دوم « 22 » به سكون سين مهمله ] و بتاى قرشت آمده در « 8 » فرهنگ كه بتگن « 9 » باشد . بابيزن - [ باى دوم نيز تازى و زاى هوز به وزن باريدن ] ضمان را گويند . بابيزان مثله . و در فرهنگ بابيزن مخفف بادبزن نيز باشد . باردان - [ به وزن كاردان ] صراحى باشد در نسخهء ميرزا و در مؤيد الفضلا [ بباى فارسى « 23 » ] بمعنى جوال آورده از هر چه « 10 » باشد و گفته كه حكيم خاقانى بمعنى صراحى استعمال كرده . بمعنى جوال حكيم سنائى گويد : شعر « 1 » چو اندر باردان او يكى ذره نمىگنجد * چگونه « 11 » كل موجودات را در باردان دارد باغ‌شيرين - نام نوائى و لحنى از جملهء سى لحن باربد . مثالش شيخ نظامى فرمايد : بيت چو « 12 » كردى باغ‌شيرين را شكر بار * شدى باغ از « 13 » زمين بوسش شكرخوار بويان - بو كننده . مثالش حكيم انورى فرمايد :

--> ( 1 ) اين كلمه از « ن » است . ( 2 ) « س » : بازگون . ( 3 ) « ب » « س » : تاى . ( 4 ) « س » : جوپ . ( 5 ) « س » : نورانى . ( 6 ) « س » : بهمن . ( 7 ) « س » : ريسما . ( 8 ) « س » : و در . ( 9 ) « س » : بتشگن . اين دو كلمه منحصرا در « ن » آمده است . ( 10 ) « س » : از هر چه ؛ « ن » : از هر چيز كه . ( 11 ) « س » : چكونه . ( 12 ) « ب » چه ؛ « س » : جو . ( 13 ) « س » : ار . ( 21 ) يعنى كلمهء اول . ( 22 ) يعنى كلمهء دوم . ( 23 ) يعنى : پاردان .