محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
179
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
يعنى پژمردن و گداختن و در رنج بودن . و [ دوم « 21 » به وزن ترسانيدن ] يعنى پژمرده ساختن و گدازانيدن « 1 » و در رنج داشتن . بالان - يعنى « 2 » بالنده و نمو كننده . مثالش « 3 » حكيم خاقانى گويد : شعر « 4 » سرو بالان كه ز بالين سرش آمد بستوه * دايگانرا تن نالانش ببر باز دهيد و بمعنى جنبان و متحرك نيز به نظر رسيده مثالش « 5 » حكيم سنائى فرمايد : نظم باز تا صنعتى در اندازد * ريش بالان بسوى ده تازد و بمعنى دهليز نيز آمده ، مثال « 6 » اين معنى حكيم عنصرى فرمايد : بيت « 7 » يكى را سد يأجوجست « 7 » باره * يكى را روضهء خلدست بالان و در فرهنگ بمعنى تله كه جانوران را به آن صيد كنند و گيرند نيز آمده . برديدن - [ براء و [ دو ] دال هر سه مهمله . به وزن لرزيدن ] بمعنى از راه دور شدن باشد . و در فرهنگ بمعنى تله كه جانوران را به آن صيد كنند و گيرند نيز آمده . برنون - [ به راى مهمله و نون به وزن مقرون ] در نسخهء ميرزا حرير باشد و در ادات الفضلاء بجاى [ نون ياى حطى « 22 » ] به نظر رسيده چنان كه فلكى گويد : شعر از پى طفلان آب و گل صبا فراش وار * مالش از بغدادى « 23 » و بستر زبريون ساخته به خون - [ به خاى معجمه . به وزن زبون ] مريخ باشد در نسخهء وفائى . بوكان - [ به وزن خوكان ] زهدان باشد يعنى رحم . مثالش شمس فخرى گويد : شعر زنان حامله را بيم بد كه پيش « 8 » از وقت * ز بيم او بدر آيند اجنه « 24 » از بوكان بريون - [ بفتح باء و واو و كسر راى مهمله ] ريشى باشد كه بر بدن پيدا شود و هر چند بر آيد پهن « 9 » شود و خارش كند و پوست گذارد و بضم باء نيز به نظر رسيده و به عربى قوبا « 25 » گويند بضم قاف و فتح واو مثالش يوسفى طبيب گويد : شعر شراب اسطخودوس ار خورد كس * ز من بشنو حديث « 10 » بىريا را بو اسير و بريون را كند دفع * برد هم علت ماخوليا را بشن - [ به وزن جشن ] بدن باشد . مثالش انورى گويد : شعر « 4 » وه كه برخى ياى تا سر او * بشن و بالاى چون صنوبر او باتنگان - [ به وزن و معنى بادنجان ] باشد . مثالش « 11 » سوزنى گويد : بيت حبيب كاسنى اى كاسهء « 12 » سرت بنگان * كه عاشق كله كون شدى « 13 » چو « 14 » باتنگان و كاسن بسين مهمله به وزن دادن نام محلى است .
--> ( 1 ) « س » « ن » : گذرانيدن . ( 2 ) « ن » : بمعنى . ( 3 ) « س » : و مثالش . ( 4 ) اين كلمه از « ن » است . ( 5 ) اين كلمه از « ن » و « ب » است . ( 6 ) « س » : مثالس . ( 7 ) « س » . . . سد چو . . . ( متن از « ن » است ) ( 8 ) اصل : بيش : ( 9 ) « س » : بهين ؛ « ن » ؛ يهن . ( 10 ) « س » : حديثى . ( 11 ) اين كلمه از « ب » است . ( 12 ) « س » : كاسنه . ( 13 ) « س » : شد . ( 14 ) « ب » : چه ؛ « س » : جو . ( 21 ) يعنى كلمهء دوم . ( 22 ) يعنى : بريون . ( 23 ) بغدادى ، نوعى پارچه . ( 24 ) اجنه : جمع جنين است . ( 25 ) قوبا ادرفن ، داد .