محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
175
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
برهون - [ به راى مهمله و هاء به وزن مفرون ] دايره باشد . شمس فخرى گويد در تعريف حصار : بيت فرود چرخ محل حوادث آمد و آن * به صد هزار جهان خارجست ازين برهون و استاد عمعق نيز گويد : شعر مردم چشمم چو مركز پلك چون برهون شود * مركز « 1 » و برهون « 2 » ز عشقت هر شبى گلگون شود و در تحفه بمعنى پر كار نيز آمده و در يكى از نسخ كه اسم « 3 » مؤلف معلوم نبود ، اين بيت عمعق را باستشهاد معنى پر كار آورده اما بخاطر مىرسد كه بمعنى دايره انسب باشد و در شرف نامه بمعنى هاله و آرايش نيز باشد . بمعنى هاله استاد « 4 » رودكى گويد : بيت ايا قد تو چون سروى ز ديبا گرد آن آذين * و يا روى تو چون ماهى ز عنبر گرد آن برهون و بمعنى در خانه نيز آمده و مؤيد اين معنى ناصر خسرو گويد : شعر دل بيقين اى پسر « 5 » خزانهء دين است * چشم تو چون روزنست و گوش چو « 6 » برهون گوهر دين چون درين خزانه نهادى * روزن و برهونش هر دو سخت كن اكنون و بمعنى حصار و محوطه نيز آمده چنان كه « 7 » هم او « 21 » فرمايد : بيت اى شده غافل ز علم و حجت و برهان * جهل كشيده بگرد جان تو برهون و در فرهنگ بمعنى طوق و كمرى كه بر ميان بندند و هر چيز ميان تهى مانند هاله و طوق و در خانه و حصار « 8 » و محوطه و خاربست آورده و بمعنى خاربست اين بيت حكيم « 8 » قطران آورده : شعر بباغ پر گل ماند رخ تو سالا سال * زمانه بسته ز « 9 » شمشاد گرد آن برهون و در نسخهء حسين وفائى برهون [ بباى تازى ] را بمعنى كمر « 10 » آورده و [ بباى فارسى « 22 » ] بمعنى دايره . بشوتن - [ بشين معجمه و تاء به وزن نمودن ] نام برادر اسفنديار - و در نسخه وفائى بوزنه « 23 » آمده . بشوليدن - [ بشين معجمه و لام . به وزن بموئيدن ] بمعنى ديدن و دانستن باشد . و بمعنى بر هم زدن و پريشان كردن نيز باشد مثال اين معنى بهرامى گويد : شعر فلك در بشوليدن كار اوست * تو بنشين و بگماز بستان ز دوست و بمعنى گذاردن كار نيز آمده . بلندين - [ بضم باء و فتح لام و سكون نون و ياء و كسر دال مهمله ] پيرامن « 11 » در باشد . مثالش شاكر بخارى گويد : بيت در ان افراشته درهاى سيمين * بسى جوهر نشانده در بلندين و در اكثر نسخ به اين معنى آمده و در فرهنگ بمعنى چوب بالاى چهارچوب « 12 » در است و همين بيت مرقوم را شاهد اين معنى آورده . برتن - [ به راى مهمله و تاى قرشت به وزن
--> ( 1 ) « س » : هركر . ( 2 ) « س » : ز . ( 3 ) اين كلمه از « ن » است . ( 4 ) اين كلمه از « ن » است . ( 5 ) « س » : بسر . ( 6 ) « س » : تو . ( متن از « ب » و ديوان ناصر خسرو است ) . ( 7 ) اصل : چنانچه . ( 8 ) اين كلمه از « ب » است . ( 9 ) « س » : ر . و ( 10 ) « س » : مكر . ( 11 ) اصل : بيرامن . ( 12 ) « س » : جوب . ( 21 ) يعنى : ناصر خسرو . ( 22 ) يعنى : پرهون . ( 23 ) صورتى از بوزينه است .