محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

142

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت كلك تو مقنعه داريست كه در پردهء غيب * هيچ بكرى را از وى نه « 1 » حجابست و نه بار و در نسخهء نيازى حجازى « 2 » بمعنى گناه بر « 3 » كردن نيز آمده . و در يكى از نسخ بمعنى ديگدان نيز آمده چنان كه « 4 » بسحاق گويد : بيت خاله بىبى چو ترا ميل طبيعت باشد * عمه خاتون بنهد پيش تو ديگى « 5 » بر بار بوىافزار - ادويه‌اى كه به جهت مطيب ساختن طعام در آن كنند و بوىزار نيز گويند و مجمر را نيز گويند يعنى عودسوز ، كذا فى التحفة - السعادة . مثال اول « 6 » شيخ نظامى فرمايد : شعر كتاب تر و بوى افزار خشك * اباهاى پرورده با بوى مشك بروار - [ به وزن و معنى فروار ] كه خانهء تابستانى باشد . بلادر - در نسخهء ميرزا درختى مشهور . و پيرايهء عروسان باشد كه از زر سازند و در مؤيد بمعنى زرينه ، كه عروس بر سر بندد و نوعى از بار درخت نيز به نظر رسيده و در فرهنگ و تحفة السعادة نيز به اين دو معنى باشد . بمعنى زرينهء عروس . امير خسرو گويد : بيت بسته بلا در همه در سر بلا * داده ببيهوشى عالم صلا بلادور - نيز آمده [ باضافهء واو ] . برزكار - [ بفتح به او سكون راء و زاء ] برزيگر باشد . مثالش ناصر خسرو گويد : شعر گهى بدرود خوشه‌ات برزكارى « 7 » * گهى بشكست شاخى باغبانت بلغور - [ بضم باء و غين ] يعنى آشى كه از گندم و جو نيم كوفته پخته باشند . و گندم و جو نيم كوفته « 8 » را نيز بلغور گويند . برور - [ به وزن افسر ] يعنى باردار و ميوه دار . مثالش ناصر خسرو گويد : بيت انديشه مرمرا شجر خوب برور است * پرهيز و علم ريزد ازو برگ و برمرا بياوار - [ بياى حطى به وزن هوادار ] بمعنى شغل و كار باشد . مثالش هم او « 21 » فرمايد : بيت من نقش همى بندم و تو جامه همىباف * اينست مرا با تو همه شغل « 9 » و بياوار و فياوار نيز آمده . بند امير - در نسخهء ميرزا « 10 » بنديست كه در زمان عضد الدولهء ديلمى امير نام مسافرى ساخت « 11 » و گفت با عضد الدوله كه اگر آنچه بايد تو خرج مىكنى من اين بند را مىبندم و بعد از آنكه بست اين مثل بر السنه داير شد كه : بند بستن « 12 » از امير و زر خرج كردن از عضد . بركه اردشير - نام شهريست « 22 » . بشتر - [ بضم باء و تاء و سكون شين معجمه ] دميدگى اندام باشد . كذا فى المؤيد . بلقندر - [ بفتح باء و قاف و دال مهمله و سكون لام و نون ] لفظى است كه در قدح و دشنام استعمال كنند . و در مؤيد بمعنى بىديانت باشد . مثالش خلاق المعانى گويد :

--> ( 1 ) « س » : به . ( 2 ) « ب » : حجازى نيازى . ( 3 ) « الف » « ب » : پر . ( 4 ) « س » « الف » : چنانچه . ( 5 ) « س » : دمگى . ( 6 ) « س » : وال . ( 7 ) « ب » : خوشه برزكارت . در ديوان ناصر خسرو : . . . و رز كارى . ( 8 ) عبارت : « پخته باشند و گندم و جو نيم كوفته » در حاشيهء « الف » است . ( 9 ) در ديوان ناصر خسرو : كار . ( 10 ) اين دو كلمه در « ب » و « ن » نيست و « الف » و « س » در حاشيه دارند . ( 11 ) از اينجا تا پايان مطلب در « ن » و « ب » نيست و « الف » در حاشيه دارد . ( 12 ) « س » : بست . ( 21 ) يعنى : ناصر خسرو . ( 22 ) در معجم البلدان نيست .