محمد بن هندوشاه نخجوانى
70
صحاح الفرس ( فارسى )
بيت از نخشبى « 1 » مدار طمع در جهان كرم * نخ نام ديو « 2 » باشد و شب تيرگى و غم « 3 » سيوم « 4 » « طنفسه » « 5 » و « زيلو » باشد « 6 » حكيم انورى گفت : بيت ساحت آفاق را اكنون كه فراش سپهر * از حزيران « 7 » فرش گسترد از تموز و « 8 » آب نخ « 9 » چهارم « 10 » بمعنى « صف » « 11 » باشد . عنصرى « 12 » گفت : بيت بجوشيد « 13 » لشكر چو « 14 » مور و « 15 » ملخ * كشيدند از كوه تا كوه نخ ( اسدى طوسى گفت اين بيت را مثال طنفسه و زيلو آورده است و مناسب نيست چه سياق سخن بر آن دلالت نمىكند گويند : « لشكر از كوه تا كوه زيلو انداختند » ) « 16 » ناچخ : « 17 » دور باش « 18 » بود . شاعر گفت : بيت بناچخ « 19 » بد سگالان را كتف بشكسته و گردن * بناچخ « 20 » زنده پيلان را كتف بشكسته و خنجر و حكيم سوزنى گفت : بيت « 21 » ز بهر خون بدانديش تو هوا و فلك * ز برق زوبين « 22 » سازد ز ماه نو ناچخ « 23 » فصل هاء « 24 » هيدخ « 25 » : اسپى نيك خصلتى « 26 » بود اعنىبور « 27 » و بيت « 28 » مستشهد اين لغت آنست كه باستشهاد مخ « 29 » : آورده شد بتكرار او حاجت نيست « 30 » .
--> ( 1 ) - د : اريحشى ( در حاشيه : از نخشبى ) ( 2 ) - ط : ديوى ( 3 ) - ك : مثال را ندارد ( 4 ) - د : ( ج ) ( 5 ) - د : طنف ( 6 ) - ك : اين معنى را ندارد ( 7 ) - د : جزيدان ( در حاشيه : حزيران ) ( 8 ) - د - « و » ندارد ( در حاشيه : تموزو ) ( 9 ) - ط : از تموزان آب يخ / ك : اين مثال را ندارد ( 10 ) - د : ( د ) ( 11 ) - ك : سيوم ( ظ : صف ) مصاف باشد ( 12 ) - ك : عسجدى ( 13 ) - ك : بجنبيد ( 14 ) - ك : چه ( 15 ) - د : « و » ندارد ( 16 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده ( 17 ) - ط : ناخج / ك : اين لغت را ندارد ( 18 ) - ط : « باش » ندارد ( 19 ) - ط : بناجح ( 20 ) - ط : بناجح ( 21 ) - د - از آغاز شاهد اول تا آغاز شاهد دوم ندارد ( 22 ) - ط : زوبين / د : رويين ( دهخدا در حاشيه : زوبين ) ( 23 ) - د : ناجخ باشد ( در حاشيه : [ باشد ] زايد است ) ( 24 ) - ك : عنوان را ندارد ( 25 ) - ط : هيدج / د : هندخ ( 26 ) - د : ختلى ( 27 ) - د : بوز ( 28 ) - د : تپست ( 29 ) - د : نخ ( در حاشيه : مخ ) ( 30 ) - د : بتكرار حاجت نيفتد / ك : نقط ؟ ؟ ؟ : « اسپ جالاك است و تند و پر زور » .