محمد بن هندوشاه نخجوانى
66
صحاح الفرس ( فارسى )
فصل راء « 1 » رخ « 2 » : سه معنى دارد « 3 » اول روى مردم باشد « 4 » . ( كمال الدين اسماعيل گفت : [ بيت ] رخ و زلفت از شگرفى « 5 » صفت بهار دارد * خنك آنكه « 6 » سر و قدى چو تو در كنار « 7 » دارد ) « 8 » دوم رخ شطرنج باشد « 9 » [ بيت ] ( رخ بر رخ [ او ] « 10 » هنوز ننهاده بدم « 11 » * فرياد برآورد كه ماتم « 12 » كردى و ديگرى گفت : [ بيت ] رخ بر رخ من نهاد تا مات شدم * بازى بازى عور مرا ماتم كرد ) سيوم مرغى است كه بر « 13 » سواحل درياها و جزاير باشد و گويند در بزرگى « 14 » ( و قوت ) « 15 » بمثابهايست « 16 » كه وقتى كه « 17 » كرگدن « 18 » شاخ « 19 » در شكم فيل « 20 » زده باشد و بر جاى « 21 » مانده او ( تواند كه ) « 22 » هر دو را « 23 » در ربايد و بر هوا رود « 24 » و العهدة « 25 » على الراوى . فصل ژى « 26 » ژخ : بفتح ژى « 27 » بانگ زار « 28 » و حزين باشد « 29 » . منجيك گفت : بيت بوى برانگيخت « 30 » گل چو عنبر اشهب « 31 » * بانگ برآورد « 32 » مرغ با ژخ « 33 » طنبور « 34 » رودكى « 35 » گفت : بيت چون كشف انبوهى غوغا « 36 » بديد * بانگ و ژخ مردمان خشم آوريد « 37 » فصل سين « 38 » ستيخ : چيزى راست باشد « 39 » چون تير و نيزه و ستون و آنچه بدين « 40 » ماند . فردوسى گفت : بيت خم آورد پشت و سنان شد ستيخ « 41 » * سراپرده « 42 » بركند « 43 » هفتاد ميخ
--> ( 1 ) - ك : عنوان را ندارد ( 2 ) - ك : مرخ ( 3 ) - ك : ندارد ( 4 ) - ك : است ( 5 ) - د : شكربى ( متن تصحيح دهخدا در حاشيه ) ( 6 ) - د : انك ( 7 ) - د : در بر ( متن از دهخدا در حاشيه ) ( 8 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است . ( 9 ) - د : بود / ك : دويم برج ( ظ : رخ ) شطرنج ( 10 ) - د : ندارد ( افزوده شد ) ( 11 ) - د : بودم ( 12 ) - د : قايم كرد ( 13 ) - ك : سيوم مرغيست در ( 14 ) - ك : ببزرگى ( 15 ) - داخل دو هلال از « د » ( 16 ) - د : بمثا بتيست ( 17 ) - داخل دو هلال از « ك » ( 18 ) - د : كه كه كه كر كردن . ( 19 ) - د : « شاخ » ندارد ( 20 ) - د / ك : پيل ( 21 ) - ك : كه چاى ( 22 ) - داخل دو هلال از « ك » ( فروزانفر : از اين مرغ در « الف ليل » و « گرشاسبنامه » ياد شده است ) از « ك » ( 23 ) - ط / د : و هر دو ( 24 ) - د : برد / ك : در هوا اندازد ( 25 ) - ك : « و » ندارد ( 26 ) - ط : رى / ك : عنوان را ندارد ( 27 ) - ط : زى / ك : ندارد ( 28 ) - د / بانگ و آواز ( 29 ) - ك : چيزيست ( 30 ) - ط : بوئى براميخت ( 31 ) - ط / د : امشب ( متن از « لف 29 » ) ( 32 ) - ط / د : برانگيخت ( متن از « لف » ) ( 33 ) - د : ژخ و طنبور ( 34 ) - ك : بجاى اين بيت چنين دارد « بانگ برانگيخت كل همچه ژخ » ( 35 ) - روزكى ( 36 ) - « لف 79 » : انبوه غوغايى ( 37 ) - ط : مردم چشم آفريد / د : مردم حشم آوردند / ك : اين مثال را ندارد ( متن از « لف 79 » ) ( 38 ) - ك : عنوان را ندارد ( 39 ) - ك : است ( 40 ) - د : و آپخ بدان / ك : اين جمله را ندارد ( 41 ) - « لف 76 » : پشت سنان ستيخ ( 42 ) - ك : سرآپرده ( 43 ) - ط : بركرده