محمد بن هندوشاه نخجوانى

31

صحاح الفرس ( فارسى )

دوم دستان مرغ و آوازهاى ايشان ( باشد « 1 » ) اثير الدين اومانى گفت : بيت چو يافت بر ورق گل دو بيتى از سخنت * نشست بلبل خوش نغمه در نوا كردن « 2 » سيوم سپاه بود . فردوسى گفت : بيت چنان چون ببايد « 3 » بسازى نوا * مگر بيژن از بند گردد رها « 4 » چهارم رونق حال مردم بود . امير معزى گفت : بيت اى شغل مهتران ز كمال تو با نسق « 5 » * وى كار كهتران ز نوال تو با نوا و حكيم انورى گفت : [ بيت ] زمانه ملكى كز كلك و خاتمش در ملك * هزار بند و گشاد و هزار برگ و نواست و هم او گفت : [ بيت ] اى دو قرن از كرمت برده جهان برگ و نوا * تو چه دانى كه جهان بىتو چه بىبرگ و نواست و امير خاقانى گفت : [ شعر ] اندر جهان چو بهمن و جمشيد « 6 » صد هزار * زادند و مرد كار جهان هم بدين نواست ما و تو بگذريم و پس از ما بسى بود * دور فلك به كار و قرار زمين بجاست و پدرم گفت : [ بيت ] برگ ره ساز پى مرگ « 7 » اگر چند بسى * دارى از نعمت فانى جهان برگ و نوا ) « 8 » پنجم گرو كردن كسى باشد بجايگاهى . خفاف گفت و قسم چهارم را نيز ذكر كرد . مثال : بيت بنوا نيست هيچ كار مرا * تا دلم نزد زلف تو بنواست « 9 » نيا : جد باشد يعنى پدر ( پدر ) و پدر مادر و جمعش نياكان باشد . فصل هاء « 10 » همانا : پندارى باشد اعنى حسبت « 11 » . ( خسروانى گفت : [ بيت ] دلت همانا زنگار معصيت دارد * به آب توبهء خالص بشويش از عصيان و امير خاقانى گفت : [ بيت ] بيك لفظ آن سه خوانرا از چه شك « 12 » * بصحراى يقين آرم « 13 » همانا و « 14 » مولانا جلال الدين فريدون « 15 » گفت : [ بيت ] روز بازار افاضل روزگار جاه تست * زين ميان چون « 16 » كار من گردد همانا ساخته همتا « 17 » : مانند باشد « 18 » . امير معزى گفت : [ بيت ] نه دولت است و چو دولت ندانمش مانند * نه ايزد است و چو ايزد ندانمش همتا

--> ( 1 ) - ط : ندارد ( 2 ) - ط : خوش‌نوا كردن ( 3 ) - د : بيايد ( 4 ) - د : بگردد رها ( 5 ) - ط : بانستى ( 6 ) - د : خوشيد ( دهخدا در حاشيه : ظ ، خورشيد ) متن تصحيح فروزانفر ( 7 ) - د : برگ ره ساز و بىبرگ ( تصحيح قياسى ) ( 8 ) - ط : داخل هلال فقط در « د » آمده است ( 9 ) - ك : « نوا اول برگ باشد . دويم پرده‌اى از موسيقى . سيم دستان مرغ » و شاهدها را ندارد . ( 10 ) - ك : عنوان را ندارد ( 11 ) - ك : « فقط پندار باشد » و بقيه را ندارد ( 12 ) - د : تنك ( 13 ) - د : دارم ( 14 ) - داخل هلال فقط در « د » آمده است ( 15 ) - ط : رومى ( رجوع شود بلغت سينا ) ( 16 ) - د : خود ( 17 ) - ك : « همتا - بيمثل و مانند باشد » و مثال را ندارد ( 18 ) - د : « باشد » ندارد