محمد بن هندوشاه نخجوانى
29
صحاح الفرس ( فارسى )
گيا : گياه . اعنى علف ستوران . امير معزى گفت : بيت گردون چو مرغزار و مه نو بر او چو داس « 1 » * گفتى و آفتاب « 2 » همىبدرود « 3 » گيا و سراج الدين قمرى گفت : بيت هر جا كه لطف اوست كند سوسن از تبر * و آنجا كه عنف « 4 » اوست كند خنجر از گيا فصل لام « 5 » لالكا : كفش باشد . شاعر گفت : بيت « 6 » چو بيرون خرگه نهى لالكا * لهم « 7 » باشد آن لالكا لالكا « 8 » لكا : دو معنى دارد اول لك باشد « 9 » كه دستههاى كارد ( و تيغ « 10 » ) را بدان سخت « 11 » كنند « 12 » دوم پوستى باشد نيك « 13 » نرم و پيراسته « 14 » و ( ميدانى رحمة اللّه عليه در كتاب سامى « 15 » آورده است كه ) « 16 » عرب اين « 17 » ( لكا ) « 18 » را « دارش » « 19 » گويد « 20 » فصل ميم « 21 » مانا : پندارى و گويى باشد يعنى حسبت كان « 22 » . كسائى گفت : بيت « 23 » چندين حرير و حله كه گسترد بر درخت * مانا كه برزدند بقرقوب « 24 » و شوشتر و كمال الدين اسماعيل گفت : بيت مرا دليست پر از ماجراى گوناگون * كه نيست خافى « 25 » بر رأى مولوى مانا مرغوا : فال بد باشد ، « 26 » مروا فال نيك « 27 » باشد ابو طاهر خسروانى « 28 » گفت : بيت نفرين كند به من برو دارم بآفرين * مروا كنم ( به دو « 29 » ) برو دارد بمرغوا « 30 » و امير معزى گفت : بيت آرى چو پيش آيد قضا مروا شود چون مرغوا * جاى شجر گيرد گيا جاى طرب گيرد شجن « 31 »
--> ( 1 ) - ديوان امير معزى : درو ماه نو چو داس ( 2 ) - ديوان : گفتى كه مرغزار همى ( 3 ) - د : بدمد ( در حاشيه : بدرود ) . ( 4 ) - د : علف ( متن تصحيح دهخدا در حاشيه نسخه ) ( 5 ) - ك : عنوان را ندارد ( 6 ) - د : ندارد ( 7 ) - ط : بهم ( 8 ) - ك : اين مثال را ندارد ( 9 ) - ك : « باشد » ندارد ( 10 ) - داخل هلال از « د » ( 11 ) - ك : محكم ( 12 ) - د : دسته بدان سخت كنند ( 13 ) - د : ندارد ( 14 ) - ك : دوم پوستى نرم و پيراسته باشد ( 15 ) - د : شاهى ( در حاشيه : سامى ) ( 16 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( 17 ) - ط / د : آن ( 18 ) - داخل دو هلال از « د » ( 19 ) - السامى فى الاسامى 40 « الدارش : لكا » ( 20 ) - د : گويند ( 21 ) - ك : عنوان را ندارد ( 22 ) - ك : « پندار باشد » . ( 23 ) - متن لغت فرس 11 : « و » ندارد . ( دهخدا در يغما سال 3 شمارهء 8 : « چندين حرير حله ( بىواو ) . . . قرقوب و شوشتر ( با واو ) حله كلمتى است عام و حرير بدان عطف نمىشود قرقوب و شوشتر هر دو شهرست قرقوبى و شوشترى بمعنى پارچهء منسوب بدين دو شهر هست ) ( 24 ) - ك : اين مثال را ندارد ( 25 ) - ط : حافى / د : خاقى ( فروزانفر : خافى بمعنى پوشيده » ) ( 26 ) - ك : است ( 27 ) - د : نيكو ( 28 ) - ك : « خسروانى » ندارد ( 29 ) - داخل دو هلال از « لف 5 » ( 30 ) - د / ك : بيت خسروانى را ندارد ( 31 ) - ك : شعر امير معزى را چنين آورده : « زهر است در جاى شكر سنگست در جاى حجر - آرى چه پيش آيد قضا مروا چون مرغوا - جاى طرب گيرد شجن جاى شجر گيرد گيا » و بيت اول امير معزى چنين است : ابرست برجاى قمر زهرست برجاى شكر سنگست برجاى گهر خارست برجاى سمن . و بيت دوم نيز صورت صحيح آن در متن آمده . )