محمد بن هندوشاه نخجوانى
27
صحاح الفرس ( فارسى )
كما : گياهى باشد ناخوش بوى در « 1 » ولايت خراسان و دو نوع « 2 » بود نوعى از ان گاوان خورند و نوعى را مردم و آن نافع باشد . « 3 » كمرا : دو معنى دارد اول طاق بنا را گويند ( ببعضى از زبانها ) . « 4 » دوم جاى گوسفندان باشد « 5 » منجيك گفت : بيت با سهم تو آن را كه حاسد تست « 6 » * پيرايه كمندست و چله « 7 » كمرا كندا : كاهن بوداعنى « 8 » آنكه چيزى « 9 » از خود گويد . فيلسوف « 10 » و دانا باشد . عنصرى گفت : بيت پيلان ترا رفتن باد است « 11 » و تن « 12 » كوه * دندان نهنگ و دل « 13 » و انديشهء كندا كيارا « 14 » ، تا سه « 15 » باشد كيانا : طبائع بود و كيان « 16 » نيز خوانند . خسروى گفت : بيت همه آزادگى همت تو * قهر كردست مر كيانا « 17 » را « 18 » كيميا : دو معنى دارد اول حيلت است « 19 » . فردوسى گفت : بيت نبيره كه جنگ آورد با نيا * هم از ابلهى باشد « 20 » و كيميا دوم تركيب ادويه است « 21 » مباشر آن بر ساختن زر و نقره و جواهر و مستخرجات معادن قادر باشد و آن « 22 » را اكسير « 23 » خوانند « 24 » . امير معزى گفت : بيت « 25 » مدح تو خاك در كف « 26 » مادح چو زر كند * گويى كه هست مدح تو جز وى ز كيميا و سراج الدين قمرى گفت : بيت زين بوتهء پر از خبث و غش « 27 » گريز « 28 » از آنك * خوش نيست در پلاس سپر « 29 » مانده كيميا « 30 » و حكيم « 31 » سوزنى گفت و هر دو را ذكر كرد مثال : « 32 » بيت آنان « 33 » كه بر مخالفت پادشاه دين * بودند « 34 » دست برده بمكر و بكيميا بىكيميا و مكر بفر هماى شاه * زيشان نشان دهند چو سيمرغ و كيميا « 35 » فصل گاف « 36 » گرا : حجام باشد . معروفى گفت : بيت خواجه بمكد و اللّه خواجه بمكد و اللّه « 37 » * از كير تو در آبش چون كپه مكد گرا گردا : گردان باشد . عسجدى « 38 » گفت : بيت كسى كز خدمتت دورى كند هيچ * برو « 39 » دشمن شود گردون گردا « 40 » گردنا : مرغى باشد « 41 » يا چيزى ( ديگر ) باشد « 42 » كه
--> ( 1 ) - ط : و در ( 2 ) - ط : نوعى ( 3 ) - ك : « گياهى ناخوش بويست در ولايت خراسان نوعى هست كه آن را بقر خورد و نوعى ديگر انسان و نافع است » ( 4 ) - ط : ندارد ( 5 ) - د : ندارد ( 6 ) - ك : كه شود حاسد تو ( 7 ) - د : كمندست حله / ك : دهق بود و حله ( فروزانفر : ظ ، خانه ) ( 8 ) - ك : يعنى ( 9 ) - ك : خبرى ( 10 ) - ك : و فيلسوف ( 11 ) - د : يادست / ك : بادست ( 12 ) - ط : شن ( 13 ) - ط / د : « و » ندارد ( 14 ) - ط : كيا ( 15 ) - د : ناسه / ك : ناهيت ( 16 ) - د : تير خواننده / ك : فقط : « طبائع بود » ( 17 ) - د : كيانان ( 18 ) - ك : اين مثال را ندارد . ( 19 ) - ك : اول حيله و مكر است ( 20 ) - ط : او . ( 21 ) - ك : « دوم تركيب ادويه است و ساختن زر و نقره و آن را علم اكسير خوانند » ( 22 ) - ط : آن ( 23 ) - ط : اكثير ( 24 ) - د : گويند ( 25 ) - ك : اين مثال را ندارد ( 26 ) - د : ندارد ( 27 ) - ط : خيس ( 28 ) - د : كزيد ( در حاشيه : گريز از آنك ) ( 29 ) - د : بلاى سرب ( 30 ) - ك : اين مثال را نيز ندارد ( 31 ) - د : « و حكيم » ندارد ( 32 ) - د : ندارد ( 33 ) - د : آن را ( 34 ) - د : بودند و دست ( 35 ) - ك : دو بيت مثال را ندارد ( 36 ) - ك : عنوان را ندارد ( 37 ) - ك : هر دو « للّه » بدون واو ( 38 ) - ك : شاعر ( 39 ) - ك : به دو ( 40 ) - ط : كرود كرنا / د : گردون و گردا ( 41 ) - ك : مرغيست يا چيزى ديگر كه بر آتش گردانند ( 42 ) - د : گردانند