محمد بن هندوشاه نخجوانى
20
صحاح الفرس ( فارسى )
و عرب آن را « سابح » « 1 » گويد . ابو شكور گفت « 2 » : بيت كسى كاندر آبست و آب آشناست « 3 » * ز آب ار چو ز آتش « 4 » بترسد رواست سيوم آشنا كه ضد بيگانه باشد . امير معزى گفت : بيت بنشست نرم نرم و همىگفت « 5 » زار زار « 6 » * با آشنا چنين نكند هيچ آشنا و « پدرم » گفت رحمة الله عليه : بيت آشنايان راز خود بيگانه كردى نيك نيست * وين عجب بيگانگان را آشنا كردى همه « 7 » آوا : آواز باشد . حكيم « 8 » خاقانى گفت : بيت لباس راهبان پوشيده روزم * چو « 9 » راهب زان برآرم هر شب آوا « 10 » و كمال الدين اسماعيل گفت : بيت « 11 » هزاردستان بر عادت سحرخوانان * به نيمشب ز سر خواب بركشيد آوا ( « پدرم » گفت : [ بيت ] در تناسب نعرهء داود را وقت سحر * با نواهاى هزار آوا همآوا كردهاند ) « 12 » آيا : كلمهايست كه نوميدان گويند بر طريق استخبار و استفهام تا معلوم شود كه مطلوب بحصول خواهد رسيد يا نه ؟ پدرم گفت رحمة اللّه عليه : بيت « 13 » آيا بود آن روز كه ناخوانده بيايى * چون آمده باشى نروى زود ، بپايى « 14 » ( اوحدى گفت : [ بيت ] مشتاق آن نگارم آيا كجاست گويى * با ما نمىنشيند بىما چراست گويى ) « 15 » ابستا « 16 » : بفتح همزه و كسر باء و سكون سين تفسير زند و ستاوند « 17 » است اعنى صحف ابراهيم . خسروانى گفت : [ بيت ] چو گلبن از بر آتش نهاد « 18 » عكس افكند * بشاخ او بر ، دراج شد ابستا خوان ( اژدرها « 19 » : اژدها بود و آن مارى باشد عظيم بزرگ و دهان فراخ باز گشاده و عرب « ثعبان » گويد . دقيقى گفت : [ بيت ] يكى صمصام دشمنكش عدو [ خوارى ] « 20 » چو اژدرها * كه هرگز سير نبود وى ز مغز و از دل اعدا ) استا « 21 » : بفتح همزه « 22 » ، كتب گبرانست . حكيم خاقانى « 23 » گويد « 24 » : بيت اگر قيصر سگالد راز زردشت * كنم زنده رسوم زند و استا « 25 »
--> ( 1 ) - ط : بتايح ( 2 ) - ك : « 2 اسم فاعل است يعنى شنا كننده و عرب آن را سابح گويد شيخ طامى ؟ ؟ ؟ ؟ گفته » ( 3 ) - فروزانفر : ( آب آشنا صفت تركيبى است از « آشنا » بمعنى مأنوس و « آب » و گمان نمىرود كه آشنا بمعنى وصفى آمده باشد زيرا لازم است كه فعل « آشناييدن » نيز آمده باشد ) ( 4 ) - ط : چو آتش نترسد / ك : چه آتش ( 5 ) - د : بنشست و نرم نرم همىگفت ( 6 ) - ط : زار را ( 7 ) - ك : معنى سوم و دو شاهد آن را ندارد ( 8 ) - ك : « حكيم » ندارد ( 9 ) - ك : چه ( 10 ) - د : مثال را ندارد ( 11 ) - د / ك : اين مثال را ندارد ( 12 ) - اين مثال از « د » است . ( 13 ) - د : اين شاهد را ندارد ( 14 ) - ط : بيابى ( متن تصحيح قياسى ) ( 15 ) - ك : فقط « كلمهايست كه نااميدان گويند » و شاهدها را ندارد ( 16 ) - د : آبستا / ك : اين لغت را ندارد ( رجوع به « استا » در همين نسخهء « ك » . ( 17 ) - د : ستاند . ( 18 ) - ط : نهادو ( 19 ) - اين لغت فقط در « د » آمده ( 20 ) - داخل قلاب از « لف 8 » ( ن . ل : اعداكش ، فرعونكش ) ( 21 ) - ك : ايستا ( 22 ) - ط : حمزه ( 23 ) - د : امير خاقانى / ك : « حكيم » ندارد ( 24 ) - د : گفت / ك : گفته ( 25 ) - ط : رند و واستا