محمد بن هندوشاه نخجوانى
18
صحاح الفرس ( فارسى )
است پس « كيانا » بر « كيمبا » مقدم باشد . و اگر مكرر وسط زيادت از يك حرف باشد هم برين موجب باشد . مثالش « گردا « 1 » » و « گردنا » . بعد از « راء » و « دال » كه حرف مكرّر است در هر دو لغت ، در « گردا « 2 » » الف است و در « گردنا » نون و تقديم الف مقرّر پس « گردا » بر « گردنا » مقدم است و اگر لغتى باشد مركب از « حرف فصل » و « حرف با [ ب ] » بىوسط ، آن را بر لغتى كه [ با ] وسط باشد مقدم دارند مانند « چك » و « چاك » چه اولى « 3 » از وضع اين كتاب اولا رعا [ يت ] « حرف فصل » و « حرف باب » است ثانيا مراعات اوسط و چون غرض اول بحصول پيوست نظر با ثانى بعد از اتمام اول بايد كرد و مجموع كتاب برين قياس است و چون اين جمله من المفتتح الى المختتم [ به ] نظر متأمّلان رسد ترتيب را مناسب تركيب مقدمه يابند . ناقدان صاحب بصيرت كه بحليهء « 4 » انصاف و عدالت متحلّى باشند معلوم كنند كه درين فن مثل اين كتاب نساختهاند و اين ضعيف در آن غايت « 5 » اجتهاد مبذول داشته و ترتيب لغت فرس بدين شيوه مبدع است نه متّبع و دليل واضح برين « 6 » مطلوب آنكه اگر كسى به نظر اعتراض و انكار نكرد بتأمّل كتبى « 7 » كه درين فن جمع كردهاند اشتغال نمايد تا صدق مدّعاى « 8 » اين ضعيف بتحقيق انجامد . حق تعالى همگنان را توفيق اكتساب خيرات كرامت كناد و اين كتاب را بر فحول اكابر و افاضل حضرت « 9 » مخدومى مصنّف له ضاعف اللّه جلاله و بر خوانندگان و جامعان مبارك و ميمون گرداناد ان شاء « 10 » اللّه تعالى « 11 » .
--> ( 1 ) - ط : گرد ( 2 ) - ط : گر گردا ( 3 ) - ط : حك و جاك حه اولا ( 4 ) - ط : بحله ( متن تصحيح قياسى ) ( 5 ) - ط : غايت آن ( 6 ) - ط : برين دليل ( فروزانفر : « دليل » زايد است ) ( 7 ) - ط : كسى ( متن تصحيح قياسى ) ( 8 ) - ط : مدعى ( متن تصحيح قياسى ) ( 9 ) - ط : و اين از فحول اكابر و افاضل كتاب را از حضرت ( متن تصحيح قياسى ) ( 10 ) - ط : ان شاء اللّه . ( 11 ) - نسخهء « ك » از آخر سطر اول صفحهء 14 يعنى از « قاف فرع واو » تا پايان ديباچه يعنى تا اينجا را ندارد و بجاى فهرست الابواب و مطالب بعد فقط اين عبارات را آورده : « و لغتى كه آخر او الف باشد در باب الف آيد و لغتى كه آخر او باء باشد در باب باء و باقى بدين نوع پس شروع كرديم در لغات بتوفيق اللّه . »