گفتار سوم : معرفى 400 داروى مفرد پركاربرد در پزشكى ايرانى گردآورى و تنظيم : دانوش آذرگين در گفتار پيش ، درباره روش تعيين درجه ادويه مركب سخن گفتيم . در اين گفتار ، به معرفى 400 داروى مفرد پركاربرد در پزشكى ايرانى و ذكر طبيعت و مقدار شربت آن‌ها مىپردازيم . منبع اصلى اين گفتار كتاب مخزن الادويه مرحوم عقيلى است كه با بهره‌گيرى از ساير كتب قدما اطلاعات آن كامل شده است . طبيعت مفردات در كتب گذشتگان غالبا به صورت درجه از معتدل تا انتهاى درجه چهارم بيان گشته و هر درجه‌اى به 3 درجه كوچك‌تر تقسيم شده است ، در اين نوشتار ، اين درجه‌بندى ( با احتساب محدوده اعتدال ) با كمك محور مختصات از درجه صفر الى پانزده براى هر چهار كيفيت ( گرمى ، سردى ، خشكى ، و ترى ) سنجيده شده است . با اين روش ، درك درجه كيفى ادويه سهل‌تر انجام مىگيرد و محاسبات آن به منظور استفاده در درمان يا داروسازى به مراتب دقيق‌تر است . در اين تقسيم‌بندى ، محورهاى مختصات ابتدا به پنج محدوده تقسيم شده‌اند . محدوده نخست به اعتدال تعلق دارد كه از صفر تا انتهاى عدد 3 است ؛ محدوده دوم متعلق به درجه اول هر كيفيت است كه از عدد 4 آغاز گشته و به عدد 6 منتهى مىشود ، محدوده دوم متعلق به درجه دوم هر كيفيت است كه از عدد 7 آغاز و به عدد 9 مىانجامد . به همين ترتيب ، محدوده سوم و چهارم متعلق به درجات 3 و 4 مذكور در كتب قدما هستند كه به ترتيب از عدد 10 - 12 و 13 - 15 را شامل مىشوند . با اين بيان ، مفردى كه در كتب قدما در درجه اول اول گرمى و دوم اول سردى است با مختصات ( 4 ، 5 - ) بازشناخته مىشود . توضيح آخر اينكه حروف « گ ، س ، خ ، ت » موجود در جدول ، مخفّف گرمى ، سردى ، خشكى ، و ترى هستند . كيفيّات گرمى و خشكى مثبت در نظر گرفته شده و كيفيّات سردى و ترى منفى نشان داده شده‌اند .