اسماعيل ناظم

مقدمه 53

دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى )

بيست شربت بود ؛ و افيون يك دانگ كه سدس مثقال است ، شصت شربت باشد ؛ و زعفران كه يك مثقال است ، پنج شربت ؛ و فرفيون كه نيم دانگ است دوازده شربت ؛ و سنبل الطيب كه نيم مثقال است دو شربت ؛ و عاقرقرحا نيز - به دستور - دو شربت باشد . پس مقادير شربات كل اجزاء كه هر شربتى را دواى على حده فرض كرده شود ، يك صد و شصت و يك مىشود . و امّا كيفيت و مزاج بزر البنج بارد يابس در سوم ، و افيون بارد يابس در چهارم ، و فلفل سفيد و عاقرقرحا هر واحد حار و يابس در سوم ، و فرفيون حار و يابس در چهارم ، و سنبل الطيب حار و يابس در دوم ، و زعفران حار در دوم و يابس در اوّل است . پس كل كيفيات بارده چهارصد و بيست ، و حاره يك‌صد و بيست و هشت ، و يابسه پانصد و چهل و سه . و چون اجزاى حاره كه اقل است از بارده كه اكثر است اسقاط نمايند ، باقى از اجزاى بارده دو صد و نود و دو مىماند و اين را كه بر سمى عدد ادويه ، كه يك صد و شصت و يك است تقسيم نمايند ، خارج قسمت يك درجه و سه ربع درجه و نصف عشر و ربع عشر بارد مىشود بالتقريب . و يابسه را كه تقسيم نمايند سه درجه و ربع و ثمن مىشود بالتقريب . پس اين مركب در دو درجه الّا نصف عشر و ربع عشر بارد و يابس در سه درجه و ربع و ثمن و خمس ثمن باشد بالتخمين . و مانند اين ، مفرح بارد مؤلف : از گل سرخ و نيلوفر از هريك ده درم ، و مرواريد و بسد و كهربا و لسان الثور و طباشير و صندل سفيد و صندل سرخ و خشب الكدر از هر يك سه درهم ، بهمن سفيد و بهمن سرخ و تخم فرنجمشك و تخم كاسنى و تخم خيار بادرنگ و تخم خيارزه از هر يك دو درم ، و كافور نيم مثقال است كه جمله هفده دوا باشند . و امّا امزجه آن‌ها ؛ پس گل نيلوفر و تخم خيار بادرنگ و تخم خيارزه هر يك بارد و رطب در دوم ، و مرواريد بارد و يابس در دوم ، و صندل سفيد بارد در سوم و يابس در دوم ، و طباشير و صندل سرخ هر يك بارد در دوم و يابس در سوم ، و بسد بارد در اوّل و يابس در دوم ، و كافور بارد و يابس در سيم ، و گل سرخ و خشب الكدر هر يك گرم در اوّل و خشك در دوم ، و بهمنين و فرنجمشك هر يك گرم و خشك در دوم ، و لسان الثور ، حار و رطب در اوّل ، و تخم كاسنى مايل به حرارت يابس در دوم ، و كهربا معتدل و يابس در دوم و به قولى بارد در اوّل است . و امّا مقادير شربات آن‌ها ؛ پس از گل سرخ پنج درهم است و ده درهم آن دو شربت باشد ؛ و از گل نيلوفر سه درهم است ، پس سه شربت و ثلثى باشد ؛ و از مرواريد نيم مثقال است ، پس تقريباً چهار شربت باشد ؛ و از بسد يك درهم است ، پس سه شربت باشد ؛ و از لسان الثور دو درهم ، يك و نيم شربت ؛ و از كهربا نيم مثقال ، تقريباً چهار شربت ؛ و از طباشير يك درهم ، سه شربت ؛ و از صندل سفيد يك مثقال ، تقريباً سه درهم آن دو شربت باشد ؛ و از صندل سرخ نيم مثقال است ، تقريباً چهار شربت باشد ؛ و از خشب الكدر يك مثقال است ، تقريبا دو شربت باشد ؛ و از بهمن سفيد و بهمن سرخ هر يك يك درهم است ، پس هر يك دو شربت باشند ؛ و از فرنجمشك دو درهم است ، يك شربت باش ؛ و از تخم كاسنى دو درهم است ، يك شربت باشد ؛ و از خيار بادرنگ و خيارزه هر يك پنج درم است ، تخميناً ثلث شربت باشد ؛ و از كافور يك