جو يا غير آن ) . بعد از آن ، هر قسم از اقسام دوا را براسه مقرر بايد نمود ، زيرا كه فرق نيست در حساب مذكور در ميان مركبى كه در آن دو دوا گرم است در درجه اولى و وزن هر يك يك مثقال بود و يكى [ كه ] دو گرم است در درجه دوم و وزن آن يك مثقال است . و همچنين فرق نيست در مزاج مركب كه پيدا مىشود در هر دوا صورت ، چه مزاج مركب متغير مىشود به سبب قوت بسائط آن مركب و ضعف آن نه به اعتبار حقائق بسائط . و طريق ديگر اسهل نيز ذكر كرده مىشود كه در اندك زمان مزاج مركب معلوم مىگردد خواه ادويه او متفق الاوزان باشند خواه مختلف الاوزان . و آن طريق اين است كه اوزان هر دو را در تحت او ثبت نمايند و درجه هر دوا بر فوق وى رقم زنند و ضرب كنند رقوم تحتانيه را در رقوم فوقانيه و حاصل ضرب هر دوا را فوق رقم درجه‌اش مرقوم سازند و جمع كنند جميع حاصلات ضروب را و همچنين تمامى اوزان را نيز ، و مجموع حاصلات ضروب را بر مجموع اوزان قسمت نمايند اگر مساوى يا اكثر بود ، و الّا نسبت كنند . و اگر در مفردات مركب معتدلى باشد ، فوق او به جاى درجه صغر نهند . پس وزنش در ضرب نيايد ، ليكن در مجموع اوزان داخل مقسوم‌عليه خواهد شد . و اگر بعضى از مفردات حار باشند و بعضى بارد ، حاره را جدا نويسند و بارده را جدا و اگر در يك سطر نويسند ميان حاره و بارده خطى فاصل بكشند و حاصلات ضروب حاره را جدا جمع كنند و بارده را جدا و اقل را از اكثر نقصان كنند و آنچه باقى ماند نگاهدارند و بر مجموع اوزان حاره و بارده قسمت كنند يا نسبت نمايند . خارج قسمت يا حاصل نسبت درجه مركب بود . به همين روش ، درجه رطوبت و يبوست معلوم كرده مىشود . و اگر حاصلات ضروب حاره و بارده مساوى باشند ، آن مركب معتدل خواهد بود . و براى توضيح امثله [ اى ] ذكر كرده مىشود : مركبى كه ادويه او متساوى الاوزان باشند و حاره صرف و خالى از معتدل مركبى است كه يك دواى او در درجه دوم حار است و ديگر در درجه سوم و ديگرى در درجه چهارم و وزن هر يك دو درم . نوشتيم ادويه را در يك صف و در يمين آن با لفظ اسامى نوشتيم و تحت هر يك وزن او ثبت كرديم و در يمين وزن‌ها لفظ اوزان نوشتيم و فوق هر يك رقم درجه‌اش مرقوم ساختيم و در يمين لفظ درجات نوشتيم . پس ضرب نموديم اولا دو را در دو چهار شد . اين را فوق درجه دواى اول مرقوم ساختيم باز ضرب كرديم دو را در سه شش شد شش را فوق درجه دوم نگاشتيم . و همچنين ضرب كرديم دو را در چهار هشت گشت . اين را بالاى درجه سوم نوشتيم . و در يمين لفظ حاصلات ضروب نوشتيم و جمع كرديم چهار و شش و هشت را هيزده شد . جايى ثبت كرديم . و جميع اوزان كه شش است تحت هيزده نوشتيم . چون جميع حاصلات ضروب از جميع اوزان بيشتر است هيزده را بر شش قسمت كرديم . خارج قسمت سه شد . پس معلوم گرديد كه اين مركب در درجه سوم حار است . و جدول دستورالعمل اين است :