و در تراكيب افيونيه و مخدره و بيشيه نيز ادويه ترياقيه فادزهريه ( مانند فادزهر حيوانى و معدنى و جدوار ) و ادويه مضعفه و مبطله فعل آن‌ها ( مانند افيون و بيش ) داخل ننمايند اصلًا ، و يا مقدار كمى براى كسر حدّت و ضرر و غايله آن‌ها داخل نمايند ؛ * و همچنين در تراكيب مسهله مفتحه ، ادويه قابضه مسدده حابسه و بالعكس . 11 . قانون مصرف كمتر هر چه ميزان مصرف دارو و شربات آن كمتر باشد ضررى كه از ناحيه دارو بر طبيعت وارد مىشود كمتر است . حكيم عقيلى در خلاصة الحكمة مىنويسد : ببايد دانست كه هر چه تواند كه عدد ادويه و مقادير شربات آن‌ها را كمتر نمايد ، بهتر و خفيف است بر طبيعت ؛ زيرا بسيارى آن‌ها باعث حيرت و ثقل بر طبيعت مىگردد و باز ماندن آن از كار خود . در ميزان استفاده و راه استفاده از دارو نيز از حكما سخنان فراوانى به جا مانده است . از جمله ، حكيم ارزانى در مقدار استعمال دوا در روش حقنه مىنويسد : بدانند كه دوا زياده از دو ثلث رطل نشايد و احسن آنكه نصف رطل باشد و دريابند كه ازدياد بر ثلثين رطل به اتفاق قوم منهى عنه است ؛ اما در تنقيص از نصف اختلاف است . بعضى اين را نيز روا نمىدارند و حق اين است كه در حل قولنج و امثال آنكه كثرت مقدار مطلوب بود ، از نصف رطل كم نكنند در معتدل القيافه ، ليكن در زحير و ديگر امراض مضايقه ندارد قدرى معتد به كه كافى المهام بود ، وافى است اگرچه ربع رطل باشد . و اين همه كه گفته شد ، در حق كبار است ، اما در صغار آنچه لايق او بود به كار توان بست . و ايضاً بايد كه قوام دوا معتدل بود در رقت و غلظت ، چه حقنه مسهل كه غليظ باشد ، زحير و قرحه امعاء مىآرد و شديد الرقه به علت انتشار به اعضاى فوقانى ضرر مىرساند و بنا بر عدم تلبث نفع مطلوب نمىدهد . اما در قولنج مايل به رقت بهتر است و در سحج مايل به غلظت اولىتر . و استعمال حقنه خواه براى اسهال بود ، خواه براى سحج ، خواه براى امرى ديگر لازم است كه نيم‌گرم به كار برند ، چه بسيار گرم غشى و كرب مىآرد و سرد ، توليد رياح كند و مانع نزول آن گردد ؛ به خلاف فاتر كه معرا از اين چيزهاست و مناسب مزاج باطن اعضا است . ( مفرح القلوب ) از اين رو ، در موارد فراوانى در كتب طبى به چنين عباراتى در مقدار شربت