تكوين تكوين عبارت از ايجاد شىء مسبوق به ماده و مدت است ؛ مانند مواليد و مركبات از عناصر « 16 » . ملا صدرا در باب تكوين نبات ، حيوان و انسان و چگونگى آن و مقام هريك بحث نسبتا مفصّلى دارد . به شرح زير : تكوين نباتات و حكمت ايجاد آنها به عقيدهء ما مزاج جمادات و معادن نيز داراى سهم قليلى از اعتدال مىباشند و بدين جهت ، شايستهء تكوين و احراز صورت نوعيه‌اى زايد بر صور عناصر چهارگانه شدند . ولى چون مزاج نباتات از مزاج جمادات و معادن به اعتدال نزديك‌ترند ( و از اعتدال سهم بيشترى دارند ، بدين جهت گامى فراتر به سوى عالم قدس نهادند و سنت سنيهء الهى بر اين اصل استوار گرديده كه « هركس و هر چيز به اندازهء يك شبر به او نزديك شود ، او را به اندازه يك ذراع به خود نزديك‌تر سازد » ازاين‌رو دست قدرت خلاقه ، خلعت صورت كماليه‌اى به او بخشيد ( به نام صورت كماليه نباتى و يا نفس نباتى حائز نيروى توليد و قوهء مولد . ) تا كه به دستيارى آن بتواند نوع خود را در اين عالم حفظ كند . زيرا مادهء مولد مركب نباتى ، به علت داشتن لطافتى ما فوق مادهء جمادى قابل دوام و بقاى شخصى نيست و بدين سبب همواره تحت عوامل طبيعت در معرض خطر و نابودى است . بنگر كه چگونه جود و عنايات و مواهب الهيه ، نقصان دوام و بقاى شخصى را در صنف نباتات ( و يا هر موجودى كه داراى نفس نباتى است ) به اعطا و بخشش دوام و بقاى نوعى جبران نموده و سهم و بهره‌اى از دوام و بقا به نام بقاى نوعى به وى ارزانى فرموده است . پس نوع افراد ناپايدار را به وسيلهء قوه مولده كه مقدار زايد بر لزوم را از ماده شخص جدا مىسازد و آن را ماده و مبدأ تكوين و توليد شخص

--> ( 16 ) . ترجمهء شواهد ، ص 282 .