به آن نسبت مىدهيم . بنا به قول اشاعره ، زمان مجموع وقايع و حوادثى است كه حوادث ديگر را به آن نسبت دهيم . در قرآن مجيد هم‌زمان به وقايع و حوادث تعبير شده و فرموده است « و ذكروهم بايام اللّه » . بعضى ديگر از حكما مىگويند كه زمان موجود است و جوهر مجرد قائم به ذات خود و اين مذهب منسوب است به افلاطون و بعضى گفته‌اند كه زمان واجب الوجود است . برخى گويند زمان جوهر جسمانى است و آن جسم فلك الافلاك است . بعضى ديگر زمان را عرض مىدانند و مىگويند : زمان مطلق حركت است ( مطلق حركت اعم از مستقيم و منحنى است ) بعضى ديگر مىگويند : زمان حركت فلك الافلاك است ، اما ارسطو و اكثر حكماى مشاء برآنند كه زمان عرض و آن ، مقدار حركت فلك الافلاك است يا حركت زمين . اقسام تقدم تقدم چنان‌كه ذكر خواهد شد ، بنا بر قول مشهور به‌طور خلاصه پنج قسمت است . 1 . تقدم بالعلية : علت ذاتا بر معلول مقدم است . مثل اينكه حركت دست علت است براى گشودن قفل و مقدم بر آن است . 2 . تقدم بالطبع : مثل تقدم واحد بر دو كه در اين تقدم متأخر در وجود محتاج به متقدم است و متقدم علت براى متأخر نيست . چنان‌كه دو بدون واحد موجود نمىگردد ، ولى واحد بدون دو مىتواند موجود باشد . 3 . تقدم بالشرف : و آن عبارت است از آنكه هر كمالى كه در متأخر است ، در متقدم هم هست ولى مىتواند كمالى در متقدم باشد و در متأخر نباشد . مثل تقدم رئيس بر مرئوس و معلم بر متعلم . 4 . تقدم بالرتبه و مكان : و آن عبارت است از اينكه مكانى را مبدأ محدود فرض كنيم چيزى كه مكانش به مكان اصل نزديك‌تر است ، مقدم است بر آنكه مكانش از مكان مبدأ دور تر باشد مثلا اگر محراب را در مسجد مبدأ فرض كنيم صف اول بر صف دوم الى آخر مقدم بالرتبه است .