[ مقدمه ] بسمه‌تعالى پيشگامان عرصه پزشكى سنتى ايران ، اگرچه اصرارى به تربيت پزشك فيلسوف نداشته‌اند « 1 » و حتى بكرات پزشك را از پرداختن مفرط به مباحث نظرى و غفلت از تجربه نهى كرده‌اند و پزشكى را جايگاه كاربرد تجربه ( رصد و تشريح ) دانسته‌اند چنانچه نابغه بىنظير عالم پزشكى ، محمد بن زكرياى رازى بر اين موضوع تصريح مىكند كه : ليس لتخمين و لا القياس دخل فى امثال هذه المسائل بل التعويل فيه على الرصد و التشريح « 2 » ، مع الوصف به ضرورت دانستن علوم مختلف زيربنائى همچون فلسفه ، منطق ، حكمت ، اخلاق و فقه ، . . . به عنوان پيش‌نياز ورود به فراگيرى پزشكى تأكيد كرده‌اند « 3 » . تجربه برگزارى كلاسهاى توانمندسازى اساتيد دانشگاهها در زمينه آموزش بخش‌هائى از طب سنتى ، همچنين گشايش دوره PH . D . طب سنتى و پذيرش 2 دوره دانشجو در اين رشته نياز به كسب آگاهيهاى فلسفى لازم را براى درك صحيح و منطقى از مبانى نظرى طب سنتى و حتى فراتر از آن ورود به عرصه‌هاى علمى و تجربى مورد تأكيد قرار مىدهد درحالىكه به لحاظ محدوديت‌هاى زمانى و واحدهاى درسى ارائه مستقل اين مباحث براى همه اساتيد و دانشجويان اين رشته ميسر نيست . استاد اسمعيل ناظم كه به حق از فرهيختگان طب سنتى ايران و به عنوان مدرس دانشگاه مستقيما درگير آموزش در هر دو گروه مىباشند با درك سطح مورد نياز ، مسئولانه به گردآورى اين مجموعه ارزشمند مبادرت ورزيده‌اند تا پاسخگوى نياز دانشجويان و اساتيد اين رشته باشد . ضمن تشكر فراوان از ايشان و بخصوص قدردانى از سخاوت علمى ايشان كه بىهيچ چشم‌داشتى اين مجموعه را براى نشر در شمارگان محدود عرضه نموده‌اند ، اميد مىرود باوجود اين مجموعه در كتابخانه‌هاى دانشگاهها و مراكز آموزشى و پژوهشى مرتبط با طب سنتى ، استفاده لازم از آن به عمل آيد و خوانندگان از مراجعه به منابع ديگر كه فارغ از نگاه پزشكى تأليف شده‌اند بىنياز گردند و عند اللزوم براى دسترسى به اطلاعات اضافى با هدايت اين مجموعه به منابع معرفىشده مشخص مراجعه نمايند .

--> ( 1 ) . اگرچه در مؤلفات دوره تمدن اسلامى و قبل از آن به آثارى برميخوريم كه بر ضرورت فيلسوف بودن پزشك تأكيد شده از جمله عنوان . . . يحب ان يكون الطبيب فيلسوفا از قول جالينوس توسط ابن هندو در كتاب مفتاح الطب . ( 2 ) . كتاب جايگاه و مقام علمى محمد بن زكرياى رازى و بهاء الدوله رازى از نويسنده ديباچه - انتشارات معاونت دانشجويى و فرهنگى دانشگاه علوم پزشكى ايران - 1376 ( 3 ) . مثلا خلاصه الحكمه عقيلى علوى خراسانى و مفتاح الطب ابن هندو و . . .