اسماعيل ناظم
16
طب و فلسفه ، علوم طبيعى ( فارسى )
فلسفهء علم تاريخ ، علمى است كه در آن از چگونگى ، توانايى و مرزهاى علم تاريخ بحث مىشود . سئوالاتى كه در علم تاريخ مطرح است ، از اين قبيل است : انقلاب كبير فرانسه چگونه صورت گرفت ؟ دلايلش چه بود ؟ به چه نتايجى منتهى شد ؟ اثرات آن براى صنعت چه بود ؟ براى سياست چه بود ؟ چه تأثيراتى در كشورهاى ديگر داشت و . . . ؟ اما پرسشهايى كه در فلسفهء علم تاريخ مطرح است از اين قبيل است : چگونه مىتوان در تاريخ پيشبينى نمود ؟ آيا علم تاريخ يك علم تجربى است ؟ آيا تفسير پديدههاى تاريخى مانند تفسير پديدههاى فيزيكى است ؟ آيا متد كاوش در تاريخ ، متدى تجربى است ؟ آيا مىتوان قانونهاى تاريخى داشت ؟ آيا تاريخ يك هنر است يا يك علم ؟ و . . . به خوبى ديده مىشود كه نوع سئوالات متفاوت است و درحالىكه در مورد اول ، سئوالات ناظر به حوادث خارجىاند ( خود تاريخ ) ، در دومى سئوالات ناظر به دانشى است به نام علم تاريخ . در كاربرد اخير ، فلسفه ، مخلوطى است از منطق و روششناسى و به هيچ روى با فلسفه به معناى ما بعد الطبيعه و يا فلسفه به معناى وسيع آگاهى ، ترادفى ندارد و اين دو را نبايد به يك معنا گرفت .