حسين مير حيدر
46
معارف گياهى ( فارسى )
همدان ، سنندج ، لرستان ، سرحد ايران و عراق ، بلوچستان ، مكران و سيستان بهطور وحشى مىرويد . تركيبات شيميايى در دانه شيلم يك آلكالوئيد سمى به نام تمولين « 1 » و گلوكوزيد است . [ G . I . M . P ] و نوعى ساپونين « 2 » در آن وجود دارد . خواص - كاربرد شيلم از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك است و مصرف داخلى آن توصيه نمىشود زيرا مسمومكننده و مخدّر است و موجب بسته شدن مجارى و درهم ريختن صدا و آواز مىشود . نانى كه با آرد گندم مخلوط با دانههاى شيلم تهيه شود ، خوابآور و مسكر است و سرگيجه و آشفتگى و استفراغ ايجاد مىنمايد . در هند ضماد خمير شيلم به عنوان مسكّن در استعمال خارجى مصرف مىشود و معتقدند كه براى معالجهء لكههاى كوچك قهوهاى يا زردرنگ پوست كه فركل « 3 » ناميده مىشود ، مفيد است . حكماى طب سنتى معتقدند كه مصرف خارجى ضماد خمير آن براى بيرون آمدن خار و تيغ از دست ، پا و بدن نافع است و كوبيدهء آن مخلوط با سركه براى تسكين درد سرين و اگر با سركه پخته و با روغن زيتون مخلوط شود براى بيمارىهاى پوستى و جرب زخمى و كچلى نافع است . مخلوط با بذر كتان اگر ضماد شود ، براى رسانيدن دمل و منفجر كردن و سر باز كردن آن مفيد است . اگر با سركه مخلوط شود بسيار خوابآور است و درعينحال خطرناك است زيرا با احتمال زياد مسموميت ايجاد مىكند . شيلم سابقا يعنى اوايل تأسيس دانشكده كشاورزى كرج در مزارع غلات بخصوص گندم در شمال ايران و در مازندران فراوان مىروييد و دانههاى آن با دانهء گندم مخلوط و برداشت مىشد و به همين علت نانى كه در شمال ايران با آرد گندم درست مىشود اغلب سرگيجهآور و مسكر و مسمومكننده بود بهطورى كه مردم محل از خوردن نان پرهيز داشتند . اين امر مورد بررسى
--> ( 1 ) . Temuline ( 2 ) . Saponin ( 3 ) . Freckle