حسين مير حيدر
14
معارف گياهى ( فارسى )
گياهشناسان راش ايران را واريتهاى از راش اروپايى مىدانند . مشخصات راش درختى است بسيار بلند ، تنه اصلى آن استوانهاى راست و بلندى آن تا 35 متر مىرسد . پوست تنهء آن به رنگ فيلى يا خاكسترى مايل به سبز نازك ، ليز و صاف است . تاج آن تخممرغى پرشاخه و برگهاى آن ساده بيضى با دندانههاى ريز و در كنار برگها داراى مژه و تارهاى كوچك سفيد برّاق است . جوانههاى راش دراز و نوكتيز است . ميوهء آن مثلثى و به شكل چهاروجهى و نوكتيز است . ريشهء درخت راش خيلى وسيع و گسترده و در قسمت بالاى خاك مستقر است . گلهاى آن نر و ماده . گلهاى نر به صورت شاتون قرمز و ارغوانى و آويزان و گلهاى ماده دوبدو در داخل محفظهاى قرار گرفتهاند كه در نتيجه دو عدد دانه در هر ميوه تشكيل مىشود . گلها از اوايل بهار ظاهر مىشوند و معمولا در پاييز مىرسد و خشبى مىشود . درخت راش در ايران در ارتفاعات شمالى البرز از آستارا ، ديلمان و طوالش تا كلاردشت ، نور ، كجور و گرگان ديده مىشود . در جنگلهاى نور تا 2200 متر ارتفاع از سطح دريا بالا مىرود ولى در بعضى درّهها مانند درهء نكا نيز تا دامنههاى كمارتفاع و ميانبند و گاهى در جلگه نيز مىرويد . درختان كهن راش در جنگلهاى پلنگ چال نوشهر در ارتفاع 80 متر از سطح دريا نيز ديده مىشود . درخت راش در توده جنگلى پس از سن 80 - 70 سالگى شروع به ميوه دادن مىكند ولى در خارج از جنگل در سنين 50 - 40 سالگى نيز ثمر مىدهد . راش اروپايى در جنگلهاى معتدله اروپا و آسيا مىرويد ، در اروپا در جنگلهاى مخلوط پهنبرگ و سوزنىبرگ فرانسه وجود دارد . تركيبات شيميايى در دانههاى راش در حدود 15 - 7 درصد روغن ثابت قابل استخراج وجود دارد و در تفاله باقيماندهء آن مادهاى به نام فاژين « 1 » يافت مىشود . مادهء فاژين سمّى است و خوردن آن براى حيوانات خصوصا اسب ايجاد مسموميت مىكند ، در انسان نيز اگر دانهء راش بيش از حد مجاز خورده شود ، مسموميت ايجاد مىنمايد . روغن دانهء راش
--> ( 1 ) . Fagine