حسين مير حيدر
65
معارف گياهى ( فارسى )
رنگ قرمز مايل به قهوهاى و معمولا قبل از برگها در بهار ظاهر مىشود . ميوهء آن داراى بال و بال آن بيضى ، انتهاى آن تيز ولى قاعدهء آن قوسى و در آن يك دانه قرار دارد . تكثير اين درخت با كاشت بذر آن صورت مىگيرد . درخت زبان گنجشك معمولا از سال 15 - 14 به بعد شروع به ميوه دادن مىنمايد . ميوهء آن در پاييز پس از ريزش برگها روى درخت مىماند و تا بهار سال بعد به شاخه آويزان است . براى كاشت ، تخم آن را در پاييز لاى ماسه پهن مىكنند و نگه مىدارند تا بهار سال بعد كه كاملا برسد و كامل شود . در بهار ابتدا آن را در خزانهاى كه با خاك مناسب تهيه شده باشد ، در عمق 3 - 2 سانتىمتر كاشته و پس از 2 سال كه نهالهاى جوان رشد كافى نمودند به محل اصلى منتقل مىشوند . فلورا ايرانيكا معتقد است گونهاى از زبان گنجشك كه در شمال ايران مىرويد گونهاى است فرعى با نام علمى F . excelsior L . sub Coriariaefolia ( Scheele ) Murr . . تركيبات شيميايى در زبان گنجشك اسانس و گلو كوزيد فراكسين « 1 » وجود دارد و به علاوه از اين درخت Manna يا منّ گرفته مىشود كه مشخصات و خواص آن در بخش منّها در ساير جلدهاى اين مجموعه گفته شده است . در گزارش ديگرى آمده است كه در برگ و پوست درخت گلوكوزيد فراكسين يا فراكسوزيد « 2 » وجود دارد كه از هيدروليز آن مىتوان گلوكوز و مادهء فراكستين « 3 » به دست آورد . در تخم زبان گنجشك در حدود 25 درصد مادهء چرب با بوى مخصوص و طعم ملايم به رنگ زرد يافت مىشود اين چربى خوراكى و قابل استخراج و در صابونسازى مصرف مىشود . در برگ و پوست درخت زبان گنجشك علاوه بر گلوكوزيد موادى به نام مانيت « 4 » اينوزيت « 5 » و كوئرستين « 6 » ، دكستروز « 7 » ،
--> ( 1 ) . Fraxin ( 2 ) . Fraxoside ( 3 ) . Fraxetine ( 4 ) . Mannite ( 5 ) . Inosite ( 6 ) . Quercetine ( 7 ) . Dextrose