حسين مير حيدر
434
معارف گياهى ( فارسى )
ارغوانى با نقطهها يا لكههاى قرمز روى گلبرگها و حاشيهء سفيد . برگهاى آن بدون دمبرگ ، پهن ، بيضى ، موجى كه ساقه را در آغوش گرفته است . اين گياه بومى مناطق گرم هند و بنگال است و در ايران نوعى از آن در آذربايجان ، ديلمان و نقاط مرطوب كوه گلوزا مىرويد . 3 . Orchis laxiflora Lam . . گياهى است چندساله به بلندى 50 - 30 سانتىمتر . برگهاى آن نيزهاى خطى ، دراز ، موجدار . برگهاى پايين و وسط دراز و برگهاى بالا كوچك است . گلهاى درشت به رنگ بنفش ارغوانى و بندرت داراى گلهاى ريز صورتى يا سفيد است كه به شكل خوشهء باز مىباشد . اين گياه در مناطق مركزى و جنوبى اروپا ، تركيه ، قفقاز ، آسياى صغير ، ايران ، افغانستان و تبت انتشار دارد . در ايران در گرگان ، در آذربايجان در مراتع خوى ، در دامنههاى البرز ، در اطراف تهران ، كرج ، ولدآباد و در غرب در همدان ، در مركز در اصفهان ، در شرق در بادقيس و احتمالا در خراسان يافت مىشود . چون از نظر خواص دارويى شبيه O . mascula مىباشد به همين علت اينگونه را هم در ايران و به هندى ثعلب مصرى نامند . مشخصات كلى عموما قسمت زيرزمينى ثعلب داراى دو عدد غدّه است كه ريشكها از آنها خارج مىشوند ، يك غدّه توخالى كه مولد و منشاء گياه در حال رويش است و دومى غدّهاى توپر كه براى توليد و رشد گياه در سال آينده مىباشد و همين غدّهء پر است كه به عنوان دارو و خوردنى مصرف مىشود . برگهاى ثعلب شبيه برگ زنبق دراز ، با رگبرگهاى خطّى است . رنگ پوستهء غدّهء زيرزمينى صورتى و داخل آن سفيد است . طعم آن كمى شيرين ، لزج و كمى تند است . پس از اينكه غدّه را از خاك بيرون آوردند شسته و در حال خامى به نخ كشيده و خشك مىنمايند . معمولا غده در اوايل تابستان مىرسد و تا دو سال خاصيت دارويى خود را حفظ مىكند . خواص - كاربرد در غده زيرزمينى گونههاى مختلف ثعلب بخصوص گونه O . Latifolia يك