حسين مير حيدر
344
معارف گياهى ( فارسى )
در بالاى گياه به رنگهاى سفيد و سرخ و قرمز تيره ظاهر مىشود . دانههاى آنكه معمولا به عنوان دارو بيشتر مستعمل است ، خيلى ريز ( حدود 1 ميلىمتر ) و بسته به گونهء آن به رنگهاى سفيد ، قرمز و سياه و خيلى سخت است . در بازار معمولا مخلوطى از تخمهاى چندگونه مختلف به نام تخم اسپرزه فروخته مىشود . تركيبات شيميايى از نظر تركيبات شيميايى در اسفرزه گلوكوزيد اوكوبين يافت مىشود . خواص - كاربرد در هند از تخم اسفرزه بعنوان مبرّد و خنككننده ، مدّر و در مواردى كه غشاهاى مخاطى گوارشى رودهها و همچنين مخاطهاى مجارى ادرار و تناسلى ملتهب شده باشد ، مصرف مىشود . بعلاوه در موارد يبوست و ديسانترى و اسهال ساده نيز تجويز مىشود . تخم اسفرزه يا اسپرزه از نظر حكماى طب سنتى ايران سردتر است و معتقدند كه نوع سفيد رنگ آن مرغوبتر و داراى خواص بيشترى است و بخصوص وقتى كه كاملا رسيده و پر باشد و در آب تهنشين شود . دانهاى است لعابزا و خوردن لعاب آن موجب تسكين حرارت و تشنگى مىباشد و براى تبهاى گرم ، غليان خون و ناراحتى و خشونت سينه و حلق و زبان و سردرد و زخم روده و رفع يبوست رودهها كه منشاء آن علل صفراوى يا عوارض حاصله از خوردن داروهاى گرم باشد ، بسيار مفيد است . در تمام موارد فوق لعاب آن به تنهايى و يا مخلوط با روغن بادام شيرين خورده مىشود . در استعمال خارجى ضماد لعاب اسپرزه مخلوط با سركه و روغن گل سرخ براى تسكين درد مفاصل گرم ، نقرس و نرم كردن ورمها بخصوص ورمهاى پشتگوش نافع است و ضماد كوبيدهء آن با گلاب براى تسكين سردرد و يا روغن بنفشه براى تسكين سردردهاى گرم و رفع خشكى دماغ و اعصاب نافع است و همچنين براى رشد و نرم كردن مو و جلوگيرى از دو تا شدن تارهاى مو بسيار مفيد است . در مورد مو بايد ماليدن ضماد چند روز پىدرپى تكرار شود . اگر 12 - 10 گرم تخم اسپرزه در آب گرم خيسانده شود كه لعاب آن زود خارج شود و با شكر و با سكنجبين خورده شود براى لينت مزاج بسيار مفيد است و نوعى مليّن مىباشد . دم كردهء آن براى تسكين درد سينه نافع است . در اروپا لعاب تخم