حسين مير حيدر
252
معارف گياهى ( فارسى )
مشخصات كندر با شكافى كه در تنهء درختچهء مولد كندر ايجاد مىكنند شيرابه سفيدرنگى كه همان صمغ رزينى كندر است از آن خارج مىشود . اين شيرابه در مجاورت هوا به تدريج سفت شده و به صورت كندر كه در بازار عرضه مىشود درمىآيد . كندر صمغ رزينى است كه در بازار به صورت قطعات كوچك و يا در ابعاد شاهبلوط فروخته مىشود . صمغى است خشك با طعم تلخ و معطّر و كمى گس . معمولا در تجارت دو نوع كندر عرضه مىشود . يكى را از افريقا و ديگرى را از هندوستان مىآورند . كندر افريقا يا به شكل قطعات كوچك گرد اشكى و يا بزرگتر به قدر شاهبلوط . كندر اشكى به رنگ كاه است زير دندان نرم مىشود و اگر شكسته شود مقطع آن كدر و مانند موم مىباشد و كندر شاهبلوطى قرمزرنگ و غير خالص است . و امّا كندر هندوستان به صورت پارچه است بزرگتر از قطعات كندر افريقا ، رنگ آن زرد كمى تيره و گرد و معمولا داراى بو و طعم معطّرى مىباشد ، شبيه بو و طعم صمغ رزينى كاج . در بازار غالبا كندر را با سانداراك و مصطكى مغشوش مىنمايند كه البته از كندر خالص نامرغوبتر است . توضيح : سانداراك را كه به فارسى سندروس مىگويند صمغ رزينى است كه در اثر شكاف در تنهء بعضى از درختان تيرهء كاج به دست مىآيد از جمله درخت Callitris quadrivalvis Vent . كه مترادف آن Thuya articulata Vahl . مىباشد . درختى است به بلندى 6 - 5 متر كه در شمال افريقا مىرويد . رزين سندروس در حدود 1 درصد اسانس مركب از پينن و ديپانتن دارد و بعلاوه داراى مادهء تلخ نيز مىباشد . از گونههاى ديگرى از همين خانواده به نام C . robusta R . Br . و C . verrucosa R . Br . و چند درخت ديگر نيز سانداراك گرفته مىشود . سانداراك تقريبا مصرف درمانى ندارد و در ورنى سازى مصارف صنعتى دارد و چون ارزان است گاهى با كندر مخلوط مىشود . از ساير Thuya ها نيز صمغ سانداراك گرفته مىشود . در مورد انواع كندر در كتب طب سنتى شرقى آمده است كه كندر مايل به قرمز را كندر مذكر و كندر سفيد را كندر مؤنث گويند ولى در مدارك علمى غربى كه مبتنى بر مطالعات گياهشناسان است آمده است كه كندر مذكر كه Encens m le گفته مىشود