حسين مير حيدر
235
معارف گياهى ( فارسى )
معهذا در استعمال داخلى توصيه نمىشود زيرا در مزاجهاى مختلف ممكن است بههرحال آثار سويى ايجاد نمايد . در استعمال خارجى براى زخمهاى سرطانى مفيد است . ضماد ريشهء گياه روى عضو موجب تسكين دردهاى لومباگو ، سياتيك و در بيمارىهاى پوستى مانند جرب و كچلى مؤثر است . منتهى با اثر تاولزايى كه دارد بايد خيلى مراقبت شود . سابقا برخى از گدايان براى ايجاد زخم و تاول در سطح پوست بدن كه موجب جلب ترحم اشخاص شود از له شدهء اين گياه استفاده مىنمودند . در گذشته از ضماد اين گياه براى تسكين درد دندان نيز استفاده مىكردند و نام آن هم از اين خاصيت ناشى مىشود . گونهء ديگرى از اين گياه به نام علمى Plumbago zeylanica L . كه به انگليسى Ceylan leadwort گفته مىشود در بلوچستان مىرويد . اين گياه را نيز به هندى چيترا و چيتراكا مىنامند . مشخصات گياهى است چندساله با ساقههاى كمى چوبى به بلندى 150 - 60 سانتىمتر . برگهاى آن بيضى مثلثى و نوكتيز بدون دندانه به طول 8 - 5 / 3 و به عرض 3 - 2 سانتىمتر . گلهاى آن سفيدرنگ و خوشهاى . ميوهء آن كمى دراز و نوكباريك به صورت پوشينه است . قسمت مورد استفادهء آن در طب سنتى پوست ريشه ، برگ ، گياه و در آخر شيرهء گياه است . تركيبات شيميايى در گياه مادهء پلومباژين وجود دارد كه در استعمال خارجى شديدا تحريككننده است و به علاوه ضد ميكرب و كرمكش بسيار قوى است . مقدار كم آن نسوج عضلانى را تحريك مىكند و در مقدار زياد موجب فلج و انقباض نسوج عضلانى قلب و رودهها بوده و ترشح عرق را تشديد و تحريك مىكند و همچنين ترشح صفرا و ادرار را افزايش مىدهد و اعمال سيستم اعصاب را تحريك مىكند . ريشهء آن اشتهاآور است و براى رفع بيمارىهاى پوست ، سوء هاضمه ، استسقا و بواسير نافع است . در استعمال خارجى ، مخلوط گرد ريشهء آن با شير و يا خيساندهء آن در سركه و نمك و آب براى درمان جذام و ساير ناراحتىهاى پوست تجويز مىشود .